Το μπλακ-άουτ στις αεροναυτιλιακές επικοινωνίες, που έπληξε το FIR Αθηνών, δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό επεισόδιο που αντιμετωπίστηκε με πρωτόκολλα και δηλώσεις καθησυχασμού. Ήταν μια στιγμή όπου ο ουρανός της χώρας «έμεινε σιωπηλός» και μαζί του αποκαλύφθηκε, με τρόπο δύσκολα αμφισβητήσιμο, το πραγματικό βάθος των χρόνιων προβλημάτων της Ελληνικής Πολιτικής Αεροπορίας. Ένα γεγονός που, ανεξάρτητα από το αν τελικά αποφεύχθηκαν τα χειρότερα, άφησε πίσω του σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια, τη διοικητική επάρκεια και κυρίως τη διεθνή αξιοπιστία της Ελλάδας.
Η επίσημη τοποθέτηση της Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας έκανε λόγο για «μαζική παρεμβολή σχεδόν σε όλες τις συχνότητες». Πρόκειται για μια φράση τεχνικά ακριβή, αλλά πολιτικά βολική. Διότι πίσω από τον τεχνικό όρο κρύβεται ένα ερώτημα που καμία ανακοίνωση δεν απαντά επαρκώς: πώς είναι δυνατόν ένα τόσο εκτεταμένο πρόβλημα να επηρεάσει ταυτόχρονα κρίσιμα συστήματα, σε μια χώρα που διαχειρίζεται έναν από τους πιο νευραλγικούς εναέριους χώρους της Ευρώπης;
Η απάντηση οδηγεί αναπόφευκτα στον απαρχαιωμένο εξοπλισμό. Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες για εκσυγχρονισμό, μεγάλο μέρος των υποδομών επικοινωνίας και ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας λειτουργεί με τεχνολογία προηγούμενων δεκαετιών. Συστήματα που «κρατιούνται όρθια» χάρη στην εμπειρία των τεχνικών και την επινοητικότητα των ελεγκτών, αλλά δεν διαθέτουν την ανθεκτικότητα που απαιτούν οι σύγχρονες συνθήκες. Στην αεροπορία, η αξιοπιστία δεν είναι σχετική έννοια· είτε υπάρχει είτε όχι. Και όταν ένα μπλακ-άουτ αποκαλύπτει ότι οι εφεδρείες δεν είναι όσο ανεξάρτητες θα έπρεπε, τότε το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο, αλλά δομικό.
Το δεύτερο μεγάλο αγκάθι είναι η επί σειρά πολλών ετών έλλειψη ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Η Ελλάδα διαχειρίζεται τεράστιο όγκο πτήσεων, ειδικά τους θερινούς μήνες, με προσωπικό που συχνά δεν επαρκεί ούτε αριθμητικά ούτε ηλικιακά. Οι καθυστερημένες προσλήψεις, οι χρονοβόρες διαδικασίες εκπαίδευσης και οι συνταξιοδοτήσεις έμπειρων στελεχών έχουν δημιουργήσει ένα επικίνδυνο κενό. Σε κανονικές συνθήκες, αυτό μεταφράζεται σε αυξημένη πίεση και κόπωση. Σε συνθήκες κρίσης, όπως αυτή που προκάλεσε το μπλακ-άουτ, μεταφράζεται σε οριακή διαχείριση της ασφάλειας.
Η κυβέρνηση επιμένει να τονίζει ότι «η ασφάλεια των πτήσεων δεν τέθηκε σε κίνδυνο». Και πιθανότατα έχει δίκιο με τη στενή, τεχνική έννοια του όρου. Όμως αυτή η φράση λέει μόνο τη μισή αλήθεια. Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν αποφεύχθηκε το ατύχημα, αλλά πόσο κοντά βρέθηκε το σύστημα στα όριά του. Όταν η ομαλή λειτουργία βασίζεται στην αυτοθυσία και τον επαγγελματισμό του προσωπικού, τότε η πολιτεία έχει ήδη αποτύχει στον ρόλο της.
Η διαχείριση του περιστατικού, σε συνεργασία με τον EUROCONTROL, ήταν αναγκαστικά περιοριστική: μειώσεις χωρητικότητας, καθυστερήσεις, αυξημένη επιτήρηση. Όλα προβλεπόμενα. Όλα, όμως, ενδεικτικά ενός συστήματος που δεν έχει επενδύσει επαρκώς στην πρόληψη. Η πολιτική λογική που αντιμετωπίζει τις κρίσιμες υποδομές ως κόστος και όχι ως επένδυση επιστρέφει πάντοτε με τόκο και συνήθως σε στιγμές που το κόστος είναι πολλαπλάσιο.
Οι συνέπειες ενός τέτοιου περιστατικού δεν περιορίζονται εντός συνόρων. Το FIR Αθηνών αποτελεί βασικό κόμβο διεθνών αερομεταφορών. Αεροπορικές εταιρείες, οργανισμοί και κράτη παρακολουθούν τέτοια συμβάντα με προσοχή. Κάθε ένδειξη αστάθειας, κάθε περιστατικό που απαιτεί «έκτακτα μέτρα», υπονομεύει σταδιακά την εμπιστοσύνη. Και στην αεροπορία, η εμπιστοσύνη είναι κεφάλαιο ανεκτίμητο.
Αυτή η διάσταση αγγίζει άμεσα και τον τουρισμό, τον πυλώνα της ελληνικής οικονομίας. Μια χώρα που στηρίζεται σχεδόν μονοδιάστατα στις αερομεταφορές για την τουριστική της κίνηση δεν έχει την πολυτέλεια να εμφανίζεται ως τεχνολογικά καθυστερημένη ή οργανωτικά εύθραυστη. Οι τουρίστες μπορεί να μη γνωρίζουν τεχνικούς όρους, αλλά αντιλαμβάνονται τις καθυστερήσεις, τις ακυρώσεις, την αβεβαιότητα. Και οι αεροπορικές εταιρείες, πολύ περισσότερο, αξιολογούν ρίσκα πριν αποφασίσουν πού θα επενδύσουν δρομολόγια και στόλο.
Το μπλακ-άουτ, λοιπόν, δεν ήταν ένα «κακός συνδυασμός συγκυριών», όπως θα ήθελε να το παρουσιάσει η κυβερνητική ρητορική. Ήταν το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών: χρόνιας υποχρηματοδότησης, αναβολών, έλλειψης στρατηγικού σχεδιασμού. Η ευθύνη δεν μπορεί να μετακυλιστεί ούτε σε «αόρατες παρεμβολές» ούτε σε απρόβλεπτους παράγοντες. Όταν ένα κράτος γνωρίζει τις αδυναμίες του και δεν τις αντιμετωπίζει, τότε φέρει ακέραια την ευθύνη για τις συνέπειες.
Το γεγονός ότι η έρευνα δεν περιορίστηκε σε καθαρά τεχνικό επίπεδο, αλλά περιέλαβε και τη συνδρομή της ΕΥΠ, καταδεικνύει πως οι αρμόδιες αρχές αντιμετώπισαν εξαρχής το συμβάν ως σοβαρό ζήτημα που άπτεται της εθνικής ασφάλειας. Η μαζική και σχεδόν ταυτόχρονη παρεμβολή σε κρίσιμες συχνότητες του FIR Αθηνών δεν επιτρέπει τον εύκολο αποκλεισμό σεναρίων που αφορούν σκόπιμη εχθρική εξωτερική ενέργεια, είτε μέσω παράνομης εκπομπής, είτε μέσω πιο σύνθετων υβριδικών μεθόδων. Χωρίς να υπάρχουν μέχρι στιγμής αποδείξεις που να στοιχειοθετούν εχθρική πράξη, η ίδια η ανάγκη διερεύνησης ενός τέτοιου ενδεχομένου αναδεικνύει πόσο ευάλωτες μπορεί να αποδειχθούν οι κρίσιμες υποδομές της χώρας, σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, όπου η αεροναυτιλία δεν αποτελεί μόνο μέσο μεταφοράς, αλλά και πεδίο στρατηγικής σημασίας.
Η κριτική προς την κυβέρνηση δεν είναι ζήτημα κομματικής αντιπαράθεσης. Είναι ζήτημα σοβαρότητας. Η Πολιτική Αεροπορία δεν είναι πεδίο για επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά για μακροπρόθεσμες, τεκμηριωμένες επενδύσεις. Χρειάζεται σύγχρονος εξοπλισμός, επαρκές και εκπαιδευμένο προσωπικό, διαφάνεια στα πορίσματα και, πάνω απ’ όλα, πολιτική βούληση να ειπωθεί η αλήθεια: ότι η ασφάλεια και η αξιοπιστία κοστίζουν, αλλά η απουσία τους κοστίζει πολύ περισσότερο. Ωστόσο αν αποδειχθεί ότι πρόκειται για σκόπιμη εχθρική εξωτερική ενέργεια, θα πρέπει να ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα, χωρίς περαιτέρω δημοσιοποίηση για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Του Ανδρέα Βορύλλα, Βουλευτή Β2 Δυτικού Τομέα Αθηνών με τη ΝΙΚΗ
