Το πετρελαϊκό σοκ που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν εξαπλώνεται ήδη σε ολόκληρη την Ασία, όπου τα εργοστάσια περιορίζουν την παραγωγή για να εξοικονομήσουν ενέργεια και ορισμένα πρατήρια καυσίμων ενημερώνουν τους οδηγούς ότι μπορούν να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ τους μόνο εν μέρει.
Οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι αυτό προμηνύει τα όσα πρόκειται να συμβούν στις χώρες της Ευρώπης και της Αφρικής που εξαρτώνται επίσης από τις εισαγωγές από τη Μέση Ανατολή.
Εξαιτίας του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, η προσφορά πετρελαίου έχει μειωθεί κατά 10% σε σχέση με τις παγκόσμιες ανάγκες πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με την Oxford Economics. Τα στενά είναι ζωτικής σημασίας για τη διακίνηση υγροποιημένου φυσικού αερίου, στο οποίο βασίζονται πολλές χώρες για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και λιπασμάτων.
Η Ασία και η ευρύτερη περιοχή του Ειρηνικού ήταν οι πρώτες που αντιμετώπισαν σοβαρούς περιορισμούς στην προσφορά. Δεδομένου ότι η Ασία βρίσκεται γεωγραφικά πιο κοντά στον Περσικό Κόλπο, τα περισσότερα πλοία που βρίσκονταν καθ’ οδόν προς τα εκεί, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος έχουν ήδη φτάσει. Αυτό που κάνει τα πράγματα ακόμα χειρότερα είναι ότι πολλές ασιατικές χώρες διαθέτουν χαμηλά εγχώρια ενεργειακά αποθέματα, αν και ορισμένες, όπως η Ιαπωνία, η Κίνα και η Νότια Κορέα, διατηρούν μεγάλα αποθέματα ασφαλείας.
Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη 1η Απριλίου ότι οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ στο Ιράν θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν σε περίπου τρεις εβδομάδες. Ωστόσο, ο τερματισμός των εχθροπραξιών δεν σημαίνει ότι το Ιράν θα ανοίξει αμέσως τα Στενά. Οι καθυστερήσεις στη ναυτιλία θα περιορίσουν περαιτέρω τον εφοδιασμό, όπως και οι ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο. Αυτό αφήνει την Ευρώπη και πολλές αφρικανικές χώρες επικίνδυνα εκτεθειμένες. Οι ΗΠΑ, ως καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, είναι λιγότερο πιθανό να αντιμετωπίσουν ελλείψεις, παρόλο που οι υψηλότερες τιμές της βενζίνης πλήττουν ήδη τους καταναλωτές.
«Η πραγματικότητα είναι ότι οι οικονομικοί κλυδωνισμοί που προκάλεσε αυτός ο πόλεμος θα διαρκέσουν μήνες» δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο αυστραλός πρωθυπουργός Αντονι Αλμπανίζι.
Η Αυστραλία έχει αρχίσει να εκδίδει εβδομαδιαία ενημερωτικά δελτία για τα εθνικά αποθέματα καυσίμων. Στις 31 Μαρτίου, η χώρα διέθετε αποθέματα βενζίνης για 39 ημέρες, ντίζελ για 29 ημέρες και κηροζίνης για 30 ημέρες.
Ο Αλμπανίζι προέτρεψε τους Αυστραλούς να χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς προκειμένου να εξοικονομηθούν ποσότητες για κλάδους όπως η εξόρυξη και η γεωργία. Ορισμένα πρατήρια καυσίμων έχουν περιορίσει κατά καιρούς τις ποσότητες που μπορούν να προμηθεύονται οι πελάτες. Τις τελευταίες ημέρες, εκατοντάδες πρατήρια ανέφεραν ελλείψεις σε τουλάχιστον έναν τύπο καυσίμου, γεγονός που οι Αρχές απέδωσαν σε αγορές πανικού.
Η ινδική κυβέρνηση μείωσε την παροχή υγροποιημένου πετρελαϊκού αερίου προς τα εργοστάσια –συμπεριλαμβανομένων αυτών που παράγουν χάλυβα, αυτοκίνητα, υφάσματα και πλαστικά – στο 70% των προπολεμικών επιπέδων. Οι Αρχές στο Μπανγκλαντές έκλεισαν τα περισσότερα εργοστάσια παραγωγής λιπάσματος ουρίας από φυσικό αέριο, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει μελλοντικά την επισιτιστική ασφάλεια. Η Ινδονησία, η κορυφαία παραγωγός νικελίου στον κόσμο, την περασμένη εβδομάδα επέβαλε ανώτατο όριο 50 λίτρων την ημέρα στην προμήθεια καυσίμων από τους οδηγούς.
Οι περισσότερες κυβερνήσεις παίρνουν μέτρα για να μετριάσουν τις συνέπειες από την αύξηση των τιμών για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, μειώνοντας τους φόρους στα καύσιμα και τα διόδια ή θεσπίζοντας έκτακτα ειδικά επιδόματα. Ενώ οι τιμές του πετρελαίου στην Ασία έχουν αυξηθεί κατά 53% τον τελευταίο μήνα, οι τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί μόνο κατά 16%, σύμφωνα με αναλυτές της Morgan Stanley.
Παράλληλα, η συγκράτηση των τιμών σε χαμηλά επίπεδα κατά τη διάρκεια μιας κρίσης προσφοράς ενισχύει τη ζήτηση, αυξάνοντας τις ελλείψεις. Οι φτωχότερες χώρες, ωστόσο, δεν διαθέτουν τους πόρους για να στηρίξουν τέτοια μέτρα.
Η κυβέρνηση του Πακιστάν αύξησε τις τιμές της βενζίνης κατά 46% και του ντίζελ κατά σχεδόν 90% μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Το Πακιστάν πρέπει να δράσει «ώστε να αποφύγει μια κατάσταση που θα προσομοιάζει με στάση πληρωμών» δήλωσε ο ομοσπονδιακός υπουργός Πετρελαίου, Αλί Περβέζ Μάλικ.
Η Ευρώπη μπορεί να είναι η επόμενη που θα πληγεί. Οι τιμές της βενζίνης έχουν αυξηθεί κατά 15% και του ντίζελ κατά 30% σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν σημειώσει άλμα άνω του 50%.
Τα περισσότερα φορτία ενεργειακών προϊόντων που αναχώρησαν από τον Κόλπο πριν από τον πόλεμο έχουν πλέον εκφορτωθεί στην Ευρώπη. Αρκετά δεξαμενόπλοια έχουν εκτρέψει φορτία καυσίμων προς την Ασία, όπου οι τιμές είναι πλέον υψηλότερες.
Η κρίση βρήκε την Ευρώπη με μεγάλα αποθέματα ασφαλείας: Διαθέτει περίπου 450 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων σε εφεδρεία, σύμφωνα με τη Societe Generale. Καθώς όμως οι χώρες εξαντλούν τα αποθέματά τους, οι ευρωπαίοι ηγέτες στρέφονται πλέον σε μέτρα για μείωση της ζήτησης.
«Είναι σαφές ότι όσα περισσότερα μπορείτε να κάνετε για να εξοικονομήσετε πετρέλαιο, ιδίως ντίζελ, ιδίως καύσιμα αεροσκαφών, τόσο το καλύτερο» δήλωσε ο Νταν Γέργκενσεν, επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ. «Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που μπορεί να επιδεινωθεί, όπου όντως η μείωση της ζήτησης είναι απαραίτητη».
Η Σλοβενία επέβαλε περιορισμούς στην αγορά καυσίμων ύστερα από ένα κύμα αγορών πανικού και «τουρισμού καυσίμων» από γειτονικές χώρες, που είχε ως αποτέλεσμα να εξαντληθούν τα καύσιμα σε ορισμένα πρατήρια.
Οι ευρωπαϊκές χώρες εισάγουν σχετικά μικρές ποσότητες LNG και αργού πετρελαίου από τον Κόλπο, αλλά εξαρτώνται από την περιοχή για πετρελαϊκά προϊόντα όπως τα καύσιμα αεροσκαφών. Ο διευθύνων σύμβουλος της Ryanair, Μάικλ Ο’Λίρι, προειδοποίησε ότι ο κλάδος των αερομεταφορών ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος με έλλειψη καυσίμων τον Μάιο. Μέχρι τότε, όπως σχολίασαν αναλυτές της JPMorgan, ενδέχεται να σημειωθούν διαταραχές και στη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ, ιδιαίτερα στην Καλιφόρνια, όπου οι τιμές της βενζίνης έχουν εκτοξευθεί σχεδόν στα 6 δολάρια το γαλόνι. Η Δυτική Ακτή βασίζεται στις εισαγωγές και πλέον ανταγωνίζεται τον υπόλοιπο κόσμο για τα αποθέματα που στο μεταξύ ελαττώνονται.
