Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Η διαφθορά αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Η εκτεταμένη και συστηματική διαφθορά δεν περιορίζεται μόνο σε οικονομικές απώλειες ή πολιτικές κρίσεις αλλα προκαλεί βαθιές, μη αντιστρεπτές βλάβες στη λειτουργία της δημοκρατίας, υπονομεύοντας το κύρος των θεσμών και τη συνοχή της κοινωνίας. Η Ελλάδα, παρά τις σημαντικές προσπάθειες εκσυγχρονισμού των θεσμών της μετά την είσοδό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα διαφθοράς σε πολλούς τομείς της δημόσιας ζωής.
Η διαφθορά εκδηλώνεται με ποικίλες μορφές, από τη δωροδοκία και τη χειραγώγηση δημόσιων συμβάσεων έως τη συγκάλυψη οικονομικών ατασθαλιών και την κατάχρηση εξουσίας. Κάθε μία από αυτές τις πρακτικές υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι οι αποφάσεις της κυβέρνησης δεν βασίζονται στην ισονομία και τη δικαιοσύνη, αλλά σε προσωπικά συμφέροντα ή πολιτικές σκοπιμότητες, η συμμετοχή τους στη δημοκρατική διαδικασία μειώνεται δραματικά. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο αφού η αδιαφορία των πολιτών ενισχύει τη διαφθορά, η οποία με τη σειρά της αποδυναμώνει ακόμα περισσότερο τη δημοκρατική λογοδοσία.
Η οικονομική διάσταση της διαφθοράς είναι εξίσου καταστροφική. Η εκτεταμένη διαφθορά οδηγεί σε αθέμιτο ανταγωνισμό, όπου οι δημόσιες πόροι και οι κρατικές συμβάσεις καταλήγουν σε λίγους προνομιούχους. Αυτό όχι μόνο αποθαρρύνει την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία, αλλά αυξάνει και τις κοινωνικές ανισότητες, δημιουργώντας μία κοινωνία διχασμένη μεταξύ εκείνων που επωφελούνται από το σύστημα και εκείνων που μένουν στο περιθώριο. Η αίσθηση αδικίας και ανισότητας που προκύπτει πλήττει τη συνοχή της κοινωνίας και μειώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Η εκτεταμένη διαφθορά δεν επηρεάζει μόνο την οικονομία και την πολιτική, αλλά και τον πολιτισμό και την ηθική της κοινωνίας. Όταν η παρανομία και η διαπλοκή γίνονται καθημερινό φαινόμενο, η αξία της νομιμότητας υποβαθμίζεται. Οι νέες γενιές διδάσκονται ότι οι κανόνες μπορούν να παρακαμφθούν και ότι η επιτυχία επιτυγχάνεται συχνά μέσω αθέμιτων μέσων. Αυτή η διάβρωση των ηθικών αρχών έχει μακροχρόνιες συνέπειες, καθώς μειώνει την ικανότητα της κοινωνίας να αυτορυθμίζεται και να προστατεύει τους αδύναμους.
Σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της διαφθοράς παίζουν η έλλειψη διαφάνειας και η ανεπαρκής δικαστική λογοδοσία. Χωρίς αποτελεσματικά μέσα ελέγχου και χωρίς την αίσθηση ότι οι παραβάτες τιμωρούνται, η διαφθορά αναπαράγεται.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αντιμετώπιση της διαφθοράς απαιτεί συνεπή και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Απαιτείται ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, εφαρμογή αυστηρών κανόνων διαφάνειας και προστασία των δημοσιογράφων και των φορέων που αποκαλύπτουν φαινόμενα διαφθοράς.
Είναι σαφες ότι εκτεταμένη διαφθορά δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα οικονομικό ή πολιτικό , αλλα είναι απειλή για την ίδια την ύπαρξη της δημοκρατίας. Προκαλεί μη αντιστρεπτές βλάβες στη λειτουργία των θεσμών, στη συνοχή της κοινωνίας και στην ηθική της πολιτών. Η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να είναι αποσπασματική ή προσωρινή και κυριως απαιτεί συλλογική συνείδηση, πολιτική βούληση και ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
Η Ελλάδα μπορεί να ξαναχτίσει τη δημοκρατία της μόνο αν αντιμετωπίσει αποφασιστικά τη διαφθορά, προκειμένου η πολιτική εξουσία να υπηρετεί το κοινό καλό και όχι προσωπικά συμφέροντα.
Το αν μπορεί η παρούσα κυβέρνηση που πολιτεύτηκε με το μοτο «επιτελικό κράτος» να χτυπήσει την διαφθορά το λένε ξεκάθαρα οι πολίτες σε όλες τις δημοσκοπήσεις . Ο νοων νοειτω….
