Ο γεωγραφικός μας χώρος και η μοναδική απειλή (τουρκική) απαιτεί ευελιξία και μικρά συστήματα, σε μεγάλη έκταση αναπτυγμένα. Μια άμυνα με ταχύπλοα, κορβέτες, drones, καλή οργάνωση εδάφους και οχυρωματικά έργα, θα προσφέρει περισσότερο και με μικρότερο κόστος από «βαριά» συστήματα που δεν μπορούν να «τρέξουν» από νησί σε νησί ή από μια περιοχή σε άλλη.
Τα αδιέξοδα των συμφερόντων των κυρίαρχων κύκλων σπρώχνουν σε πολλούς τοπικούς και περιφερειακούς πολέμους καθώς και στον πυρηνικό κίνδυνο. Οι εντάσεις έχουν φτάσει σε επικίνδυνο σημείο. Οι πόλεμοι προσαρμόστηκαν στη σημερινή εποχή.
«Η κάθε εποχή έχει τους δικούς της πολέμους» έγραφε ο Λένιν και εννοούσε πολιτικούς και στρατιωτικούς πολέμους μια και αυτά τα δυο τα θεωρούσε συνδεδεμένα. Δηλαδή δεχόταν την διαρκή εξέλιξη, με την εξέλιξη της τεχνολογίας και των κοινωνικών συσχετισμών.
Αναρχία στο παγκόσμιο περιβάλλον
Τα σημερινά πολεμικά μέτωπα δίνουν πολλά παραδείγματα στα οποία ‘’μεσαίες δυνάμεις’’ έχουν επιβάλλει τη βούλησή τους απέναντι σε πολύ ισχυρότερους αντιπάλους για να αποδειχθεί ότι είναι «ουτοπία ο αμιγώς τεχνολογικός πόλεμος», όπου κερδίζει ο ισχυρότερος σε όπλα.
Το Ιράν σχεδόν χωρίς καθόλου αεροπορία και με μικρό ναυτικό, μπόρεσε να αποτρέψει την κατάρρευση του καθεστώτος και της χώρας και να ελέγξει τα στενά του Ορμούζ, εφαρμόζοντας ασύμμετρα παθητικά μέτρα και ενεργητικά μέτρα, με υπόγειες εγκαταστάσεις σε βάθος μεγαλύτερο από τη δυνατότητα διάτρησης των αμερικανικών πυραύλων και με πυραύλους, drones, νάρκες και μικρά πλοιάρια.
Οι ελιγμοί του Ιράν, με την «ήπια» σχετικά αντίδραση πέρυσι, τους περιορισμένους βομβαρδισμούς του Ισραήλ και τη δήθεν διάθεση συνδιαλλαγής παραπλάνησε την αμερικανο-ισραηλινή πολιτική φέτος. Τώρα το Ιράν αντέδρασε με μεγάλη ισχύ πυρός, με πυραύλους εναντίον των χωρών του Κόλπου, που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις αλλά και στο Ισραήλ και κλείσιμο των στενών του Ορμούζ, που απειλεί με παγκόσμια ενεργειακή ύφεση.
Αυτές οι γρήγορες εναλλαγές από το τακτικό στο ευρύτερο στρατηγικό επίπεδο δεν μπόρεσαν να αντιμετωπιστούν από την πανίσχυρη Αμερική, τουλάχιστον για την ώρα.
Αντίστοιχα, οι ελιγμοί της Ουκρανίας, παρά τα στρατηγικά της λάθη, έχουν κατορθώσει να προσελκύσουν την υποστήριξη της Ευρώπης, με τη βοήθεια της οποίας κατόρθωσαν τρείς φορές να μεταφέρουν τον πόλεμο στο εσωτερικό της Ρωσίας (επιχείρηση στο Κούρσκ, προσβολή βάσης στρατηγικών αεροσκαφών και τωρινή επιθετική επιχείρηση με drones μεγάλης εμβέλειας στη Μόσχα) και είναι σε θέση να συνεχίσει τον πόλεμο, παρά τις μεγάλες απώλειες.
Η Ουκρανία παρότι υστερεί σε αεροπορία και τεθωρακισμένα μπόρεσε με τη χρήση των drones να σταθεροποιήσει το μέτωπο απέναντι σε υπέρτερο ρωσικό στρατό και αεροπορία.
Επειδή όμως έχει την υποστήριξη των Δυτικών θεωρεί ότι μπορεί να επεκτείνει τον πόλεμο σε άλλες περιοχές για να αντιμετωπίσει «ασύμμετρα» τη Ρωσία και να ισχυροποιήσει τις συμμαχίες της.
Βλέπουμε τι γίνεται με τα ναυτικά drones στη Μεσόγειο και στο Ιόνιο όπου η ‘’ασυλία’’ που της παρέχει η δυτική υποστήριξη της δίνει τη δυνατότητα να ενεργεί πέρα από διεθνείς κανόνες. Παρόμοιες καταστάσεις στις Βαλτικές χώρες όπου υπερίπτανται «αδέσποτα» ουκρανικά drones.
Το ίδιο γίνεται στον Περσικό Κόλπο όπου η Ουκρανία παρέχει υποστήριξη στα εμιράτα, με αντι-drone συστήματα απέναντι στις επιθέσεις του Ιράν.
Ακόμη και στην Αφρική η Ουκρανία, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, εξόπλισε τους τζιχαντιστές που εισέβαλαν στο Μάλι και μάχονται τους Ρώσους που υποστηρίζουν την εκεί κυβέρνηση. Φυσικά αυτό έγινε με την υποστήριξη των Γάλλων που έχουν εκδιωχθεί από την περιοχή και φιλοδοξούν να επανέλθουν.
Η Τουρκία, βασική «μεσαία δύναμη», με μεγάλο παραγωγικό και στρατιωτικό δυναμικό, μεσολαβεί σε όλους τους πολέμους ενώ η ίδια προετοίμασε και εκτέλεσε την κατάληψη της εξουσίας στη Συρία από τους ισλαμιστές. Διευρύνει τις βάσεις της στη Σομαλία και στην Αφρική και παράλληλα δεν ξεχνά την «Γαλάζια» επέκταση στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο.
Το Ισραήλ προσπαθεί να αποκτήσει «ζωτικό χώρο» σε όλη τη Μ. Ανατολή, με συνεχείς πολέμους και μαζικές καταστροφές για όποιον αντιδρά. Οι πρακτικές τρομοκράτησης βρίσκουν ανοχή στις δυτικές κυβερνήσεις. Είναι όμως αμφίβολο αν αυτή η μονομερής τακτική μπορεί να αποδίδει σε μάκρος χρόνου.
Η εποχή όπου όλα τα μέσα είναι θεμιτά
Σε πρόσφατη συνέντευξη ο πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ, Ιταλός ναύαρχος Giuseppe Cavo Dragone, σε ερώτηση για τους κινδύνους στη Μεσόγειο από Ουκρανικά drones, δήλωσε ότι «αυτές οι μέθοδοι είναι τυπικές μορφές ασύμμετρου πολέμου που χρησιμοποιούν μικρά κράτη απέναντι σε ισχυρότερους αντιπάλους». Συμπλήρωσε δε ότι «στη θέση των Ουκρανών και αυτός θα χρησιμοποιούσε κάθε διαθέσιμο μέσο».
Δεν ξέρουμε βέβαια τι θα έλεγε αν κινδύνευε κάποιο ιταλικό πλοίο ή βρισκόταν το ουκρανικό drone σε ιταλική ακτή.
Ο ίδιος τόνισε ότι ο πόλεμος πλέον ξέφυγε από την αντιπαράθεση με κλασικά όπλα και γίνεται με drones και Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).
Οι Ουκρανοί έχουν επεκτείνει γεωγραφικά την προσβολή ρωσικών στόχων. Από τις γειτονικές στα σύνορα περιοχές και στα κοντινά διυλιστήρια κτυπούν τώρα τερματικούς σταθμούς πετρελαίου ακόμη και στη περιοχή της Αγ. Πετρούπολης.
Επιπλέον επέκτειναν τις προσβολές ρωσικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο.
Η Τουρκία απειλεί την πόντιση καλωδίων παρά τους διεθνείς κανόνες και οι ωφελούμενοι (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Ευρώπη) υποχωρούν ή κάνουν πως δεν βλέπουν.
Τώρα σχεδιάζει, πέρα από κάθε διεθνή κανόνα και πρακτική, νομοθέτηση απαιτήσεων σε 200 ναυτικά μίλια και κανένας διεθνής παράγοντας δεν συγκινείται.
Για το Ισραήλ δεν χρειάζεται να φέρουμε κανένα παράδειγμα αυθαιρεσίας…
Η ασυμμετρία
Το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ από το Ιράν και οι απειλές για αντίστοιχο κλείσιμο των στενών του Μπαμπ-ελ Μαντεμπ στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας από την Υεμένη, δημιούργησαν παγκόσμια οικονομική κρίση και άνοιξαν την όρεξη και για άλλα στενά όπως της Μαλάκας.
Έτσι η δυνατή στη στεριά Κίνα κατασκεύασε σιδηροδρομική γραμμή 10.000 χλμ με το Ιράν και το Πακιστάν για να αποφύγει την αμερικανική κυριαρχία στη θάλασσα.
Εκτός από τη στρατηγική ασυμμετρία πήρε έκταση και η τακτική ασυμμετρία.
Οι Ιρανοί θεώρησαν αναπόφευκτες τις αεροπορικές επιθέσεις και κατασκεύασαν εδώ και χρόνια πλέγμα υπόγειων εγκαταστάσεων, μεγάλου βάθους, για τους πυραύλους τους και τα κέντρα διοίκησης. Οι κατασκευές αυτές φάνηκαν ανθεκτικές και προστάτεψαν τους πυραύλους και τις βάσεις drones.
Για να αποφύγουν τις επιπτώσεις από την καταστροφή του συστήματος διοίκησης, αποκέντρωσαν τις εντολές και έδωσαν πρωτοβουλίες στους υφιστάμενους διοικητές και νομάρχες.
Στη χώρα μας δεν εξετάζονται, στο βαθμό που πρέπει, ασύμμετροι τρόποι. Αγοράζουμε μεγάλα και ακριβά συστήματα, όπως οι φρεγάτες Belharra, κύρια για λόγους εντυπώσεων ή για αποστολές μακριά από τα δικά μας συμφέροντα.
Ο γεωγραφικός μας χώρος και η μοναδική απειλή (τουρκική) απαιτεί ευελιξία και μικρά συστήματα, σε μεγάλη έκταση αναπτυγμένα. Μια άμυνα με ταχύπλοα, κορβέτες, drones, καλή οργάνωση εδάφους και οχυρωματικά έργα, θα προσφέρει περισσότερο και με μικρότερο κόστος από «βαριά» συστήματα που δεν μπορούν να «τρέξουν» από νησί σε νησί ή από μια περιοχή σε άλλη.
Το οικονομικό κόστος πολέμου καθορίζει τη διάρκεια
Τα ιρανικά drones Shahed-136 κοστίζουν 20-50.000 δολάρια και οι βαλλιστικοί τους πύραυλοι 1-2 εκατομμύρια αλλά σε κάθε περίπτωση είναι φτηνότεροι από τους Patriot και τους ακριβότερους THAAD.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι Ιρανοί έχουν 80.000 drones και 2.500-4.000 βαλλιστικούς πυραύλους εκ των οποίων έχει παραμείνει το 70%, σύμφωνα με την CIA ή αναπληρώθηκαν στο 120%, σύμφωνα με τον Ιρανό ΥΠΕΞ Αραγκσί.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Carnegie μέχρι την εφαρμογή της εκεχειρίας είχαν εκτοξευτεί από το Ιράν 1.300 πύραυλοι και 4.400 drones.
Οι καταστροφές που προκάλεσαν τα ιρανικά συστήματα στις χώρες του Κόλπου αφορούσαν 80 ενεργειακές εγκαταστάσεις εκ των οποίων το 1/3 υπέστη σοβαρές ζημιές.
Στο Κατάρ το 17% της παραγωγής LNG τέθηκε εκτός ενεργείας.
Στην Ιορδανία καταστράφηκε ένα αμερικανικό ραντάρ TPY-2, που έδινε πληροφορίες στα αντιαεροπορικά THAAD στο Ισραήλ, αξίας 300 εκατομμυρίων. Ένα αεροσκάφος AWACS αξίας 540 εκατομ. Δυο MQ-9 Reaper drones αξίας 700 εκατομμυρίων.
Σε αυτά δεν υπολογίσθηκαν τα αεροσκάφη ανεφοδιασμού που καταστράφηκαν στις βάσεις καθώς και τα μαχητικά.
Κάθε πύραυλος των Patriot PAC-3 κοστίζει 3,7 εκατομ. και των THAAD 12,7 εκατομ. Το δε κόστος για κάθε αναχαίτιση υπερβαίνει την αναλογία 10 προς 1.
Οι Αμερικανοί εκτόξευσαν περίπου 1.000 πυραύλους Tomahawks και εξάντλησαν το 50% των αποθεμάτων τους.
Αντίστοιχα το Ιράν, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, υπέστη καταστροφές 270 δις και έχασε το 57% του ΑΕΠ.
Σύμφωνα με τους New York Times καταστράφηκαν στο Ιράν 22 σχολεία (μεταξύ αυτών στο Minab με 150 νεκρά παιδιά) και 17 υγειονομικές εγκαταστάσεις.
Όμως το Ιράν αποδέχτηκε τις καταστροφές στο όνομα της διατήρησης του καθεστώτος και της επικράτησής του στην περιοχή, όπου η Αμερικανική παρουσία διακυβεύεται. Παρά τις απώλειές του, σε στρατηγικό επίπεδο για την ώρα έχει κερδίσει.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) στη στοχοποίηση αυξάνει τις καταστροφές
Σύμφωνα με την ανάλυση του Carnegie, στο Ιράν οι Αμερικανοί κατέστρεψαν συνολικά 13.000 στόχους. 1.000 στόχους το πρώτο 24ωρο, δηλαδή 48 στόχους την ώρα.
Η στοχοποίηση (εύρεση στόχων, σχεδιασμός τρόπου προσβολής, επιλογή όπλων, αποφυγή αντιαεροπορικών) έγινε με το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης Marvin και τις εταιρείες Palantir και Anthropic’s Claude AI.
Το σύστημα αυτό δίνει τη δυνατότητα προσβολής 5.000 στόχων την ημέρα από 100 που ήταν στην προ ΑΙ εποχή. Η μελλοντική επιδίωξη είναι 1.000 στόχοι σε μια ώρα ή μια απόφαση κάθε 72 δευτερόλεπτα. Είναι κατανοητό ότι ο ανθρώπινος έλεγχος όλο και μειώνεται.
Το σύστημα τώρα χρειάζεται μόλις 22 στρατιωτικούς από 2.000 που χρειάζονταν σε όλη τη διάρκεια του 24ωρου, χωρίς ΑΙ.
Οι επιπτώσεις
Οι μεγάλες οικονομικές διαφορές έχουν δημιουργήσει κινδύνους οπισθοδρόμησης της παραδοσιακής κυριαρχίας της Δύσης.
Ο κίνδυνος απώλειας της κυριαρχίας έχει προκαλέσει πολλούς τοπικούς πολέμους που γίνονται για λογαριασμό των μεγάλων δυνάμεων.
Η απαξίωση του διεθνούς δικαίου είναι μια ανάγκη γι αυτές τις δυνάμεις για να αποκαταστήσουν την κυριαρχία τους, χωρίς εμπόδια από τη διεθνή κοινότητα.
«Μεσαίες» δυνάμεις όπως η Τουρκία βρίσκουν την ευκαιρία να εκμεταλλευτούν το νέο περιβάλλον για να αυξήσουν την δυναμική τους και εδώ η Ελλάδα, χωρίς παραγωγική βάση, με πολλαπλές εξαρτήσεις από ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και Ε.Ε., βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια πολιτική «κατευνασμού» που μας οδηγεί σε περισσότερες υποχωρήσεις όχι μόνο απέναντι στη γείτονα χώρα αλλά ακόμη και στη «θνήσκουσα» Ουκρανία.
Η σύγχρονη τεχνολογία (ΑΙ) οδηγεί σε αυτοματισμούς της καταστροφής που ο ανθρώπινος παράγοντας αδυνατεί να περιορίσει.
Οι κίνδυνοι πυρηνικού πολέμου είναι πιο υπαρκτοί από κάθε άλλη φορά λόγω των αδιέξοδων καταστάσεων και την απουσία νικητών.
Η επέκταση των πολέμων δημιουργεί δεδομένα από τα οποία δεν μπορεί να ξεφύγει η όποια διαπραγμάτευση των δυο (αρχικά) αντιμαχόμενων. Απόδειξη ο μακροχρόνιος πόλεμος στην Ουκρανία και το αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή.
Οι «μεσαίες δυνάμεις» π.χ. Τουρκία, Ουκρανία, Ιράν, Πακιστάν, Ινδία, Βραζιλία, εκμεταλλεύονται την αδυναμία των ισχυρών, την έλλειψη διπολικού ή μονοπολικού συστήματος και την αποδυνάμωση κανόνων που είχαν καθορισθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι κίνδυνοι έχουν σχέση με την επιβίωση της ανθρωπότητας και την κυριαρχία των λαών. Αν και δεν είμαστε όλοι στην ίδια βάρκα, οι συνέπειες αφορούν όλους.
Σε πρώτη φάση αφορούν την κυριαρχία της δικής μας χώρας, τα προβλήματα της οποίας αποκρύπτονται πίσω από ένα φάσμα λαϊκισμού και επικοινωνιακής υπεροχής της κυβέρνησης.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
