Σε μια εποχή όπου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επιστρέφουν σχεδόν καθημερινά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτηση, με όρους όπως ”ΑΟΖ”, ”υφαλοκρηπίδα”, ”Γκρίζες Ζώνες” και ”Γαλάζια Πατρίδα” να κυριαρχούν στην επικαιρότητα, συχνά γεννιέται ένα το ερώτημα…πόσα πραγματικά γνωρίζουμε για όσα συμβαίνουν στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο;
Οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας δεν είναι απλώς ένα διπλωματικό ζήτημα. Είναι ένα πεδίο που συναντώνται η ιστορία, η γεωπολιτική, το διεθνές δίκαιο, η στρατηγική αλλά και οι φόβοι, οι μύθοι και οι προσδοκίες των δύο πλευρών.
«Για να αλλάξουν οι ισορροπίες υπέρ της Ελλάδας, πρέπει να μπούμε στη λογική του να καταστούμε ένας ζωτικός γεωπολιτικός παίκτης. Οφείλουμε να έχουμε άποψη και να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο μας στην ευρύτερη περιοχή», δήλωσε στον Αθήνα 9,84 και στον Δημήτρη Τζιβελέκη, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της ΝΔ στην Α΄ Αθηνών, Άγγελος Συρίγος.
Με αφορμή το βιβλίο του «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη και το οποίο έχει ως στόχο να προσεγγίσει τα πιο κρίσιμα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων με τρόπο απλό, κατανοητό αλλά ταυτόχρονα επιστημονικά τεκμηριωμένο, επιχείρησε μέσω της εκπομπής «Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας», να φωτίσει τις βαθύτερες αιτίες της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
«Δεν θεωρώ ότι υπάρχει κίνδυνος θερμού επεισοδίου, με την έννοια ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένο πόλεμο. Αν δούμε συνολικά τις περιπτώσεις στις οποίες έχουμε βρεθεί κοντά σε τέτοιο ενδεχόμενο από το 1955 και μετά, καταγράφονται οκτώ μεγάλες κρίσεις. Η τελευταία μεγάλη κρίση ήταν την περίοδο Αυγούστου–Νοεμβρίου 2020, με το επεισόδιο του «Oruc Reis», μια παρατεταμένη ένταση διάρκειας περίπου τριών μηνών, με διαλείμματα. Θεωρώ ότι υπάρχουν οι μηχανισμοί για την αποτροπή ενός πολεμικού επεισοδίου από λάθος. Εάν, όμως, κάποια από τις δύο πλευρές -και συγκεκριμένα η Τουρκία στην προκειμένη περίπτωση- επιδιώξει συνειδητά μια στρατιωτική σύγκρουση, τότε η αποτροπή της γίνεται εξαιρετικά δύσκολη».
Γαλάζια Πατρίδα
«Η Τουρκία διεκδικεί τα ύδατα μέχρι τη μέση του Αιγαίου. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Το ακούσαμε ήδη από την περίοδο 1973–1974 όταν επίσης υποστήριζαν ότι τα νησιά δεν έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα. Σήμερα, η ”Γαλάζιας Πατρίδας”, προσφέρει στους Τούρκους το ιδεολογικό υπόβαθρο για να ξεκινήσουν όλες τις διεκδικήσεις τους. Υποστηρίζουν ότι οποιοδήποτε νησί βρίσκεται σε απόσταση έως 200 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές δεν διαθέτει πλήρη δικαιώματα. Κατά τη λογική αυτή, δικαιώματα μέχρι τα 200 μίλια έχουν μόνο οι ηπειρωτικές ακτές ενός άλλου κράτους. Άρα, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, το Αιγαίο πρέπει να χωριστεί στη μέση, διότι από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ηπειρωτικές ακτές της Ελλάδας και από την άλλη οι ηπειρωτικές ακτές της Τουρκίας. Τα νησιά που παρεμβάλλονται θεωρούνται αδιάφορα. Ουσιαστικά, το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” ενσωματώνει και συστηματοποιεί όλες αυτές τις αντιλήψεις, δημιουργώντας το θεωρητικό υπόβαθρο για τη διεκδίκηση μιας τεράστιας θαλάσσιας ζώνης γύρω από την Τουρκία».
Επέκταση χωρικών υδάτων
«Υπάρχει μια παγιωμένη διεθνής πρακτική σύμφωνα με την οποία ο κανόνας είναι τα χωρικά ύδατα των 12 ναυτικών μιλίων. Παράλληλα, οι αποφάσεις των διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων αναφέρονται επίσης σε χωρικά ύδατα 12 μιλίων. Επομένως, η θέση που υποστηρίζουμε θεμελιώνεται τόσο στη διεθνή πρακτική όσο και στη διεθνή νομολογία. Μπορούμε, όμως, να προχωρήσουμε αύριο το πρωί; Από το 1995, η Τουρκία έχει δηλώσει ότι η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 μιλίων συνιστά αιτία πολέμου . Μπορεί αυτή η θέση να είναι πλήρως παράνομη και αντίθετη προς τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ , ωστόσο δεν μπορείς να την αγνοήσεις.
Οφείλεις να τη συνεκτιμήσεις και να χαράξεις μια στρατηγική για να πετύχεις τον στόχο σου. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εργαστείς σοβαρά πάνω σε αυτό το ζήτημα, να οικοδομήσεις διεθνείς συμμαχίες και να διαθέτεις τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνατότητες ώστε η άλλη πλευρά να αποτραπεί από το να μπει σε λογική σύγκρουσης μαζί σου. Και δεν θεωρώ ότι αυτό είναι ακατόρθωτο. Μέχρι το 2020, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν είχε ασχοληθεί ουσιαστικά με το ζήτημα των χωρικών υδάτων. Από το 2020 και μετά αρχίσαμε να το αντιμετωπίζουμε πιο συστηματικά. Απαιτείται, όμως, ακόμη πολλή και προσεκτική δουλειά, ισχυρότατες Ένοπλες Δυνάμεις καθώς ο κίνδυνος σύγκρουσης παραμένει υπαρκτός και στενός συντονισμός με τους συμμάχους μας, ώστε να προχωρήσουμε αποτελεσματικά προς αυτή την κατεύθυνση».
Δίκαιο της Θάλασσας
«Το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελεί ένα καθεστώς. Δηλαδή, επιδιώκεις να κινείσαι βάσει του Δικαίου της Θάλασσας και να καταλήξεις σε μια κατάσταση που να είναι σύμφωνη με όσα αυτό προβλέπει. Ωστόσο, το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως και το Διεθνές Δίκαιο γενικότερα, δεν συνιστά ούτε στρατηγική ούτε τακτική. Αποτελεί, την κατάσταση στην οποία θέλεις να φτάσεις. Για να καταλήξεις, όμως, σε αυτή την κατάσταση, πρέπει να καταστρώσεις μια συγκεκριμένη στρατηγική. Προσωπικά, είμαι υπέρ της προσφυγής στη Διεθνή Δικαιοσύνη γενικά και ειδικότερα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, διότι η διεθνής νομολογία έχει κινηθεί προς την πλευρά μας».
Ο ρόλος των ΗΠΑ στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
«Λανθασμένα πιστεύαμε στο παρελθόν ότι οι ΗΠΑ τάσσονταν αναφανδόν υπέρ της Τουρκίας και ότι στόχος τους ήταν να οδηγήσουν την Ελλάδα και την Τουρκία σε σύγκρουση. Στην πραγματικότητα, το τελευταίο που επιθυμούσαν οι Αμερικανοί επί δεκαετίες ήταν να τινάξουν στον αέρα τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Αυτό που έκαναν σε διάφορες κρίσεις ήταν να παρεμβαίνουν άτυπα και κατευναστικά προκειμένου να αποτρέπεται η σύγκρουση. Με τον σημερινό πρόεδρο των ΗΠΑ, όμως, δεν είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει κάποιος που θα πάρει τηλέφωνο την Άγκυρα για να της ζητήσει να συγκρατηθεί».
Μύθοι γύρω από τα ελληνοτουρκικά
«Ένας από τους μύθους γύρω από τα ελληνοτουρκικά αφορά τα πετρέλαια του Αιγαίου. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο πραγματικός πλούτος του Αιγαίου είναι το μοναδικό φυσικό του περιβάλλον. Αυτό είναι που προσελκύει κάθε χρόνο εκατομμύρια τουρίστες και αυτό οφείλουμε να διατηρήσουμε. Δεν θεωρώ ότι υπάρχει, αυτή τη στιγμή, πρόθεση από κάποια πλευρά να προχωρήσει σε έρευνες για υδρογονάνθρακες στο Αιγαίο. Το ενδιαφέρον έχει πλέον μετατοπιστεί στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η ελληνική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία από το 1974 και έπειτα
«Μετά από περίπου μισό αιώνα κατά τον οποίο ακολουθήσαμε δύο στρατηγικές έναντι της Τουρκίας, την πάγια στρατηγική που υιοθετήσαμε από το 1974 και σε γενικές γραμμές συνεχίζουμε έως σήμερα, καθώς και τη στρατηγική που ακολούθησε η κυβέρνηση Σημίτη την περίοδο 1999–2004 και για ένα σύντομο χρονικό διάστημα η κυβέρνηση Παπανδρέου το 2009–2010, φαίνεται πως καμία από τις δύο δεν κατόρθωσε να περιορίσει την Τουρκία. Επομένως, έχουν γίνει λάθη και οφείλουμε να τα εξετάσουμε».
