Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης: Δημοσιογράφος- Επικοινωνιολόγος
Δεν υπάρχει τίποτα πιο οξύμωρο από ανθρώπους, με «βρώμικες» πρακτικές, να απαιτούν μια καθαρή Αθήνα, περισσότερο απ’ όσο τη θέλει μια διοίκηση που έχει αποδείξει ότι και να καθαρίζει ξέρει, αλλά και να απολυμαίνει, μεταξύ άλλων και τις πολιτικές ακαθαρσίες μιας Αθήνας – ερειπίου που ανέλαβε.
Το τελευταίο διάστημα παρατηρούμε πως έχει συγκροτηθεί ένα –καθόλου παράξενο, αλλά απολύτως συντονισμένο– μέτωπο. Πολιτικοί σχολιαστές σε τηλεοπτικές εκπομπές, κυβερνητικά στελέχη, η προηγούμενη δημοτική αρχή, πρόθυμοι δημοσιογράφοι – «φωτογράφοι» στο κέντρο της Αθήνας (ακόμη και στελέχη του ΠΑΣΟΚ που αρνούνται να στηρίξουν το τιτάνιο έργο που γίνεται), επαναλαμβάνουν καθημερινά την ίδια εικόνα.
Μια Αθήνα δήθεν εγκαταλελειμμένη, πνιγμένη στα σκουπίδια και παραδομένη στην αδιαφορία.
Μόνο που η βολική προπαγάνδα συνήθως –ή θα έπρεπε να– τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η πραγματικότητα.
Η Αθήνα δεν είναι όσο καθαρή θα θέλαμε να είναι. Ταυτόχρονα όμως, ειδικά τον τελευταίο χρόνο, όταν και το σχέδιο της νέας δημοτικής αρχής του Χάρη Δούκα άρχισε να αποδίδει, η Αθήνα δεν έχει υπάρξει ποτέ καθαρότερη.
Αυτές οι δύο αλήθειες δεν αλληλοαναιρούνται. Περιγράφουν έναν πραγματικό και άνισο αγώνα που δίνεται καθημερινά, ειδικά μέσα στο καλοκαίρι, όταν η πόλη δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση από τον τουρισμό, τις υψηλές θερμοκρασίες, τον αυξημένο όγκο απορριμμάτων και τη σταθερή υποχρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το ιστορικό ρεκόρ αιτημάτων καθαριότητας
Υπάρχει μάλιστα ένα στοιχείο που δεν χωρά εύκολα στο πλάνο μιας στημένης τηλεοπτικής αυτοψίας.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του Δήμου Αθηναίων, η καθαριότητα δεν αποτελεί πλέον το πρώτο αίτημα και παράπονο των πολιτών, αλλά έχει υποχωρήσει στη δεύτερη θέση.
Αυτό είναι το πραγματικό νέο, η αληθινή είδηση και η πραγματικότητα.
Η αλλαγή δεν προέκυψε μόνη της
Για δεκαετίες η καθαριότητα αποτελούσε σταθερά το πρώτο παράπονο που έθεταν οι πολίτες στα αιτήματά τους προς τον Δήμο Αθηναίων.
Η ιστορική υποχώρησή της στη δεύτερη θέση δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα εξαφανίστηκε. Σημαίνει όμως ότι κάτι ουσιαστικό έχει αρχίσει να αλλάζει στην καθημερινότητα της πόλης.
Αυτή η μεταβολή δεν προέκυψε από μια επικοινωνιακή καμπάνια, ούτε από μιντιακή προπαγάνδα, ούτε από αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα.
Είναι αποτέλεσμα της καθημερινής εργασίας των ανθρώπων της καθαριότητας, της καλύτερης οργάνωσης των υπηρεσιών, της ενίσχυσης των δρομολογίων, της ανανέωσης του εξοπλισμού και της συστηματικότερης παρουσίας των συνεργείων στις γειτονιές.
Το σχέδιο που αποδίδει
Η καθαριότητα δεν είναι έργο που εγκαινιάζεται με κορδέλα. Δεν ολοκληρώνεται και δεν παραδίδεται. Κάθε πρωί η προσπάθεια ξεκινά ξανά από την αρχή.
Ένα δρομολόγιο που ολοκληρώθηκε χθες πρέπει να επαναληφθεί σήμερα.
Ένας δρόμος που καθαρίστηκε το πρωί μπορεί να χρειάζεται νέα παρέμβαση λίγες ώρες αργότερα.
Μια μεγάλη εκδήλωση, μια βλάβη, ο καύσωνας ή μια απότομη αύξηση της κίνησης αρκούν για να μεταβάλουν μέσα σε ελάχιστο χρόνο την εικόνα μιας περιοχής.
Γι’ αυτό η πρόοδος στην καθαριότητα δεν αποτυπώνεται με μια ανακοίνωση ή με ένα άρθρο, αλλά στη σταδιακή μείωση των παραπόνων και στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.
Ο πιο άνισος αγώνας
Το καλοκαίρι δεν αποτελεί μια συνηθισμένη περίοδο για την Αθήνα.
Η τουριστική κίνηση αυξάνει κατακόρυφα τον αριθμό των ανθρώπων που χρησιμοποιούν καθημερινά τους δρόμους, τις πλατείες, τα καταστήματα, τις υπηρεσίες και τις δημόσιες υποδομές. Ο όγκος των απορριμμάτων μεγαλώνει, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες κάνουν ακόμη και μια μικρή καθυστέρηση στην αποκομιδή άμεσα αισθητή.
Η Αθήνα λειτουργεί στην πράξη ως μητρόπολη εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ίσως όμως λίγοι γνωρίζουν πως εξακολουθεί να χρηματοδοτείται σαν να εξυπηρετεί μόνο τον μόνιμο πληθυσμό της.
Το κράτος πανηγυρίζει κάθε χρόνο για την αύξηση της τουριστικής κίνησης και τα έσοδα που αυτή δημιουργεί. Όταν έρχεται όμως η ώρα να καλυφθεί το πραγματικό κόστος λειτουργίας της πρωτεύουσας, θυμάται μόνο τους περίπου 700.000 μόνιμους κατοίκους του Δήμου Αθηναίων.
Τα οφέλη αντιμετωπίζονται ως εθνική επιτυχία, ενώ το κόστος αφήνεται να βαραίνει τον Δήμο και τους δημότες.
Έτσι δημιουργείται μια θεμελιώδης ανισότητα. Η Αθήνα καλείται να λειτουργήσει ως μεγάλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με προσωπικό, εξοπλισμό και πόρους που δεν αντιστοιχούν στον πραγματικό αριθμό των ανθρώπων που εξυπηρετεί.
Ανάμεσα σε αυτή την αναντιστοιχία βρίσκονται οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα. Άνθρωποι που δουλεύουν τη νύχτα και μέσα στον καύσωνα, σε μια πόλη που δεν σταματά ποτέ να παράγει απορρίμματα και ανάγκες.
Σε μια πόλη με χιλιάδες δρόμους και εκατοντάδες χιλιάδες καθημερινές μετακινήσεις θα υπάρχει πάντοτε κάπου ένας γεμάτος κάδος, ένα εγκαταλελειμμένο ογκώδες αντικείμενο ή ένα σημείο στο οποίο η αποκομιδή καθυστέρησε.
Το πρόβλημα πρέπει να καταγράφεται και να αντιμετωπίζεται.
Δεν μπορεί όμως μια «φωτογραφία της στιγμής» να μετατρέπεται αυτομάτως σε συνολική εικόνα της Αθήνας.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σε αρκετές από τις λεγόμενες τηλεοπτικές (και σοσιαλμιντιακές) «αυτοψίες».
Το συμπέρασμα έχει προηγηθεί και η κάμερα βγαίνει στον δρόμο για να βρει το πλάνο που θα το επιβεβαιώσει.
Δεν εξετάζεται η συνολική τάση.
Δεν συγκρίνονται περίοδοι.
Δεν παρουσιάζονται τα αιτήματα των πολιτών, οι χρόνοι απόκρισης ή η συνολική λειτουργία των υπηρεσιών.
Αρκεί ένας κάδος και μια ανάρτηση αγανάκτησης.
Η εικόνα μπορεί να είναι πραγματική.
Η χρήση της όμως είναι παραπλανητική όταν παρουσιάζεται ως μια δεδομένη πραγματικότητα.
Η επικοινωνιακή πολιτική της μόνιμης δυσοσμίας
Το περίεργο δεν είναι ότι ασκείται εμμονική κριτική στη δημοτική αρχή του Χάρη Δούκα.
Ο πόλεμος εναντίον του Δημάρχου Αθηναίων είχε αρχίσει από τις 15 Οκτωβρίου 2023, όταν συντελέστηκε η μοναδική νίκη της ευρύτερης Προοδευτικής Παράταξης στην Αθήνα τα τελευταία έντεκα χρόνια και οι «μόνιμοι ιδιοκτήτες» της χώρας και της πόλης βρέθηκαν ξαφνικά εκτός εξουσίας.
Έκτοτε δεν αντιμετωπίζουν τη νέα δημοτική αρχή ως πολιτικό αντίπαλο που οφείλουν να ελέγχουν, αλλά ως μια ανεπίτρεπτη παρένθεση που πρέπει να κλείσει.
Ο Χάρης Δούκας δέχεται έναν διαρκή πολιτικό, αυτοδιοικητικό και επικοινωνιακό πόλεμο από κυβερνητικά στελέχη, μέσα ενημέρωσης και πρόθυμους συμμάχους που δεν του συγχώρεσαν ποτέ ότι ανέτρεψε έναν μηχανισμό ο οποίος θεωρούσε την Αθήνα ιδιοκτησία του.
Κάθε πρόβλημα της πόλης μετατρέπεται σε προσωπική του αποτυχία, κάθε δυσκολία σε απόδειξη ανικανότητας και οι μεγάλες θετικές αλλαγές είτε αποσιωπούνται είτε παρουσιάζονται ως αυτονόητες.
Την προηγούμενη δημοτική αρχή και το Επιτελικό Κράτος δεν τους ενοχλεί τόσο η κατάσταση της Αθήνας, αλλά ότι η πρωτεύουσα απέδειξε πως μπορεί να αντισταθεί σε ένα «βρώμικο» σύστημα και να αναλάβουν την ευθύνη της με καθαρά χέρια.
Η επικοινωνιακή πολιτική της μόνιμης δυσοσμίας
Η κριτική είναι αυτονόητη και αναγκαία.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον συντονισμό και, κυρίως, στην απόλυτη άρνηση αναγνώρισης οποιασδήποτε προόδου.
Ο Κώστας Μπακογιάννης, στελέχη της κυβέρνησης, πρόθυμοι πολιτικοί σχολιαστές (και ακόμη και πρόσωπα από το ΠΑΣΟΚ) εμφανίζονται να συμφωνούν τουλάχιστον σε ένα πράγμα: ότι η Αθήνα πρέπει να παρουσιαστεί ως μια πόλη που βυθίζεται στα σκουπίδια.
Ο καθένας έχει διαφορετικό πολιτικό κίνητρο, αλλά όλοι χρειάζονται το ίδιο αποτέλεσμα.
Η προηγούμενη δημοτική αρχή χρειάζεται να αποδείξει ότι η πόλη χειροτέρεψε μετά την αποχώρησή της.
Η κυβέρνηση χρειάζεται να φθείρει έναν προοδευτικό δήμαρχο που δεν ελέγχει.
Ορισμένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ φαίνεται να αντιμετωπίζουν την επιτυχία του Δήμου Αθηναίων όχι ως επιτυχία μιας προοδευτικής διοίκησης, αλλά ως εσωκομματική ενόχληση.
Κάπου εδώ η καθαριότητα παύει να αποτελεί ζήτημα της πόλης και μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικού ανταγωνισμού.
Το θλιβερό είναι ότι, για να χτυπηθεί μια δημοτική αρχή, υπονομεύεται η εικόνα της ίδιας της Αθήνας και ακυρώνεται η εργασία χιλιάδων ανθρώπων που δεν συμμετέχουν σε κανένα κομματικό παιχνίδι.
Παραδοχές
Η Αθήνα δεν είναι ακόμη όσο καθαρή πρέπει να είναι.
Η παραδοχή αυτή δεν αποδυναμώνει το επιχείρημα. Ίσα-ίσα, το κάνει ακόμη πιο πραγματικό και ακόμη πιο έντιμο.
Γιατί η πραγματικότητα είναι ότι η Αθήνα βρίσκεται στην καλύτερη κατάσταση που έχει βρεθεί ποτέ όσον αφορά την καθαριότητα και αυτό αποτυπώνεται πλέον και στα αιτήματα των ίδιων των πολιτών.
Πρόοδος δεν είναι η τελειότητα, αλλά η μετρήσιμη απόσταση ανάμεσα σε αυτό που παραλείφθηκε και σε αυτό που υπάρχει σήμερα.
Η καθαριότητα της πρωτεύουσας δεν είναι μόνο ζήτημα δημοτικής διαχείρισης.
Είναι και ζήτημα κρατικής ευθύνης.
Όσο η Αθήνα εξυπηρετεί καθημερινά έναν πραγματικό πληθυσμό πολλαπλάσιο από εκείνον που λαμβάνεται υπόψη στη χρηματοδότησή της, η προσπάθεια θα παραμένει άνιση.
Η πόλη χρειάζεται περισσότερο μόνιμο προσωπικό, χρηματοδότηση ανάλογη με τον πραγματικό της ρόλο και μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στο κράτος και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Δεν γίνεται η κυβέρνηση να χρησιμοποιεί την Αθήνα ως βιτρίνα για τον τουρισμό και, ταυτόχρονα, να την αντιμετωπίζει ως έναν δήμο επί εποχής μνημονίων όταν πρέπει να κατανεμηθούν πόροι.
Δεν γίνεται να πανηγυρίζει για κάθε νέο ρεκόρ επισκεπτών και μετά να απορεί για την πίεση που δέχονται οι δημοτικές υπηρεσίες.
Η πόλη δεν χρειάζεται άλλες υποδείξεις από εκείνους που θέλουν να υπονομεύσουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση και, κυρίως, τον Χάρη Δούκα.
Χρειάζεται τα μέσα για να κάνει ακόμη καλύτερα τη δουλειά που ήδη κάνει.
Καθαρότερη από ποτέ, όχι όσο καθαρή αξίζει
Το ότι η καθαριότητα δεν αποτελεί πλέον το πρώτο αίτημα των πολιτών προς τον Δήμο Αθηναίων δεν είναι αφορμή θριαμβολογίας.
Είναι απόδειξη ότι η καθημερινή δουλειά αποδίδει ακόμη και μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Το πραγματικό στοίχημα είναι αυτή η πορεία να συνεχιστεί.
Να μειωθούν ακόμη περισσότερο τα προβληματικά σημεία.
Να μην υπάρχουν γειτονιές δύο ταχυτήτων.
Να ενισχυθούν οι εργαζόμενοι και να αποκτήσει η Αθήνα τους πόρους που αντιστοιχούν στον πραγματικό της πληθυσμό και στις πραγματικές της ανάγκες.
Δεν χρειάζεται να ισχυριστούμε ότι όλα είναι καλά.
Χρειάζεται η δημοτική αρχή να συνεχίσει να αποδεικνύει ότι μπορούν να γίνουν καλύτερα.
Η Αθήνα δεν είναι ακόμη όσο καθαρή αξίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και οι επισκέπτες της.
Είναι όμως καθαρότερη από ποτέ.
Και αυτή είναι μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να εξαφανιστεί επειδή κάποιοι αποφάσισαν να μη στρέψουν ποτέ την κάμερα προς το μέρος της.
Επίλογος
Η συζήτηση για την καθαριότητα της Αθήνας δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές εικόνες ή σε μια φωτογραφία της στιγμής.
Οφείλει να βασίζεται σε δεδομένα, στη συνολική εικόνα της πόλης και κυρίως στη μετρήσιμη πρόοδο που καταγράφεται στην καθημερινότητα.
Η αναγνώριση αυτής της προόδου δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα έχουν λυθεί.
Σημαίνει ότι μια δύσκολη προσπάθεια αποδίδει και ότι η πόλη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες και τις σημαντικές ελλείψεις σε πόρους και προσωπικό.
Η Αθήνα αξίζει περισσότερη στήριξη, περισσότερα μέσα και μια χρηματοδότηση αντάξια του πραγματικού της ρόλου ως ευρωπαϊκής πρωτεύουσας.
Μόνο έτσι η απόσταση ανάμεσα στη σημερινή εικόνα και στην Αθήνα που όλοι θέλουμε θα συνεχίσει να μικραίνει.
