Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίαζε την Ιδρυτική Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ. Ήταν ένα κείμενο-σταθμός που συμπύκνωνε τα αιτήματα μιας ολόκληρης εποχής δηλαδη την Εθνική Ανεξαρτησία, την Λαϊκή Κυριαρχία, την Κοινωνική Απελευθέρωση και την Δημοκρατική Διαδικασία.
Το ΠΑΣΟΚ γεννήθηκε ως ένα ριζοσπαστικό, σοσιαλιστικό κίνημα αλλαγής, εκφράζοντας τους «μη προνομιούχους» Έλληνες. Πόσο κοντά ή μακριά βρίσκεται, όμως, το σημερινό ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής από εκείνες τις ιδρυτικές αρχές, και υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια ουσιαστική πολιτική ανάκαμψη;
Η απόσταση που χωρίζει το σύγχρονο ΠΑΣΟΚ από την 3η του Σεπτέμβρη είναι αναπόφευκτα μεγάλη, τόσο λόγω των δομικών αλλαγών στον κόσμο όσο και λόγω της ίδιας του της κυβερνητικής ιστορίας.
Η “Εθνική Ανεξαρτησία” του 1974, εκφρασμένη τότε με συνθήματα όπως «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» και την εναντίωση σε υπερεθνικούς οργανισμούς (ΕΟΚ, ΝΑΤΟ), μεταλλάχθηκε σταδιακά από τον Ευρωπαϊκό Εκσυγχρονισμό της δεκαετίας του ’90. Σήμερα, το ΠΑΣΟΚ είναι ένας πλήρως ενσωματωμένος πυλώνας του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Παράλληλα, η “Κοινωνική Απελευθέρωση” και η εκπροσώπηση των «μη προνομιούχων» υπέστησαν ισχυρό κλονισμό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και της διακυβέρνησης των Μνημονίων.
Η αναγκαστική εφαρμογή σκληρών πολιτικών λιτότητας αποξένωσε το κόμμα από την παραδοσιακή κοινωνική του βάση.
Το σημερινό ΠΑΣΟΚ δεν προτείνει πλέον τη ριζική αναδιανομή ή τον κρατικό παρεμβατισμό του 1974, αλλά κινείται στο πλαίσιο της σύγχρονης ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας , αλλα ζητά ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος (ΕΣΥ , δημόσια παιδεία), βιώσιμη ανάπτυξη, ενίσχυση των θεσμών και προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.
Η διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη λειτουργεί πλέον περισσότερο ως συναισθηματικό και ιστορικό σημείο αναφοράς παρά ως εφαρμόσιμο πρόγραμμα.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, γεννάται το ερώτημα αν μπορεί το ΠΑΣΟΚ να ανακάμψει και να πρωταγωνιστήσει ξανά;
Η απάντηση είναι καταφατική, αλλά υπό συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις.
Πρώτον, η ανάκαμψη απαιτεί προγραμματική σαφήνεια. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να διαμορφώσει μια καθαρή πρόταση διακυβέρνησης που να απαντά στα προβλήματα της σύγχρονης μετα-βιομηχανικής εποχής δηλαδή την ακρίβεια, τη στεγαστική κρίση, την κλιματική αλλαγή και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Δεν αρκεί η επίκληση της ένδοξης ιστορίας του αλλα χρειάζεται να πείσει ότι διαθέτει ρεαλιστικές λύσεις για τη μεσαία τάξη και τις νεότερες γενιές.
Δεύτερον, καθοριστικός παράγοντας είναι η θεσμική αυτόνομη πορεία. Το κόμμα καλείται να επανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών ως ο κύριος, υπεύθυνος προοδευτικός πόλος απέναντι στη συντηρητική παράταξη, αποφεύγοντας την παγίδα του να θεωρείται ένας απλός «μπαλαντέρ» εξουσίας.
Η πολιτική αξιοπιστία χτίζεται με συνέπεια, στιβαρή αντιπολίτευση και προτάσεις βάθους.
Τέλος, απαιτείται κοινωνική γείωση. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να συνδεθεί ξανά με τους εργαζόμενους, τη νεολαία, τους αυτοαπασχολούμενους και τα συνδικάτα, ξεπερνώντας τον στενό κομματικό μηχανισμό.
Το σημερινό ΠΑΣΟΚ απέχει σημαντικά από τον ριζοσπαστισμό της 3ης Σεπτεμβρίου 1974, καθώς η εξέλιξή του παρακολουθεί τις αλλαγές της ελληνικής και ευρωπαϊκής πραγματικότητας.
Η ανάκαμψή του δεν θα προέλθει από τη νοσταλγική επιστροφή στο παρελθόν, αλλά από την ικανότητά του να μετουσιώσει τις διαχρονικές αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατίας σε ένα σύγχρονο, ελκυστικό όραμα για το μέλλον.
