H εγκατάλειψη του διεθνούς περιβάλλοντος και των διεθνών Οργανισμών για επίλυση των διαφορών με την Τουρκία και η υποχώρηση στις διμερείς συζητήσεις και τελευταία στην ανάθεση σε ξένη εταιρεία να μεσολαβήσει για τις διαφορές, αποτελεί στρατηγικό και τραγικό λάθος της κυβέρνησης.
Μόλις προχθές ο πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν δήλωνε: «Η Ελλάδα πρέπει να απομακρυνθεί από αυτόν τον λανθασμένο δρόμο στον οποίο έχει εισέλθει και να εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση νησιών που τελούν υπό καθεστώς μη στρατιωτικοποίησης…αλλιώς θα κάνουμε ότι χρειάζεται».
Από το 1974 δεν σταμάτησαν οι τουρκικές διεκδικήσεις, οι υπερπτήσεις, οι προκλήσεις.
Την τελευταία εξαετία οι προκλήσεις έπαψαν να ακολουθούν το συνηθισμένο μοτίβο και άρχισαν να ακολουθούν σχέδιο επέκτασης στον θαλάσσιο χώρο.
Τον Αύγουστο του 2020, το ερευνητικό σκάφος Oruc Reis, συνοδευόμενο από επτά τουρκικές φρεγάτες, έκανε έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τον Οκτώβριο του 2022, υπογράφτηκε το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, με την πρωτόγνωρη διεκδίκηση θαλάσσιας λωρίδας μεταξύ δυο κρατών που δεν συνορεύουν.
Τον Δεκέμβριο του 2023 υπεγράφη η (μη δεσμευτική) Διακήρυξη των Αθηνών, με την ελπίδα ομαλοποίησης των σχέσεων και εξεύρεσης λύσεων στα θέματα της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας, μέσω διμερών συζητήσεων.
Τον Ιούνιο του 2026, η Τουρκία εξέδωσε νέα NAVTEX για έρευνες του Oruc Reis στην Ανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο σχεδιασμού για την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με τα κατεχόμενα στην Κύπρο.
Η ελληνική κυβέρνηση ανέθεσε στη γαλλική εταιρεία Meridiam την διαπραγμάτευση και τοποθέτηση του ηλεκτρικού καλωδίου με την Κύπρο. Η εταιρεία αυτή έχει αναλάβει έργα υποδομών στην Τουρκία. Είναι η πρώτη φορά που η διαπραγμάτευση με την Τουρκία γίνεται με «outsourcing» λες και πρόκειται για απλή εμπορική διαπραγμάτευση.
Τον Αύγουστο 2026, έγιναν οι τουρκικές προκλήσεις με την επαναφορά των «γκρίζων ζωνών» και την ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων σε Βορειοανατολικό Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο αλλά και την αντίδραση της γείτονας χώρας στο νέο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Ελλάδας για τις ΑΠΕ.
Τώρα αναμένεται τον Οκτώβριο η νομοθέτηση με εσωτερικό νόμο της «Γαλάζιας Πατρίδας», δηλαδή η επισημοποίηση των διεκδικήσεων στο Αιγαίο και στη Ν.Α. Μεσόγειο.
Η εξέλιξη αυτή χρειάζεται όμως μια εξήγηση. Γιατί συμβαίνει η κλιμάκωση αφού εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης υπάρχει διάθεση «κατευνασμού» δηλαδή υποχωρητικότητας, δεν υπήρξε σοβαρή αντίδραση στις μονομερείς τουρκικές αξιώσεις όλη αυτή την εξαετία και επιπλέον η ελληνική εξωτερική πολιτική είναι πλήρως εναρμονισμένη με τα αμερικανικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα;
Η Τουρκία πριν το 2.000 αντιδρούσε με τον κλασικό τρόπο της εποχής του ψυχρού πολέμου. Προκαλούσε και όταν έφτανε στα όρια υποχωρούσε κάτω από την πίεση των Αμερικανών ή των Ευρωπαίων. Επιδίωκε διατήρηση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και συνέχιση της ενταξιακής διαδικασίας στην Ε.Ε.
Τώρα έχει γίνει «μεσαία δύναμη». Δεν ενδιαφέρεται για ένταξη στην Ε.Ε. και η διάσπαση της παγκόσμιας τάξης μαζί με την έλλειψη κανόνων (rules based order) αύξησε τον ρόλο των «μεσαίων δυνάμεων».
Ο Καναδός πρωθυπουργός προσδιόρισε τις «μεσαίες δυνάμεις» σαν αυτές που βλέπουν τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως θα ήθελαν να είναι. Κάνουν νέες συμμαχίες και συγχρόνως διατηρούν τις υπάρχουσες συμμαχίες τους.
Η Τουρκία διατηρεί την παρουσία της στο ΝΑΤΟ αλλά επιδιώκει σύνδεση με τους BRICS και τον Shanghai Cooperation Organization (SCO), στη σύνοδο του οποίου, στο Μπισκεκ του Κιργιστάν, συμμετείχε αυτές τις μέρες και όπου ο Πούτιν δήλωσε ότι το πυρηνικό εργοστάσιο στο Ακουγιού (απέναντι από την Κύπρο) θα είναι έτοιμο εντός του 2026, όπως προβλεπόταν.
Στο Μπισκεκ ο Ερντογάν συνομίλησε επί 1,5 ώρα με τον Πούτιν (με μόνη παρουσία του ΥΠΕΞ Φιντάν και του διοικητή της ΜΙΤ Καλίν, που ήρθε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα) και τόνισε στη συνέχεια ότι η συνεργασία με τη Ρωσία περιλαμβάνει και άλλους πυρηνικούς σταθμούς εκτός του Ακουγιού καθώς και συνεργασία στην ενέργεια, στον τουρισμό και τα αγροτικά προϊόντα.
Ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φινταν, δήλωσε ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να κινείται με «αυτόματο πιλότο» με βάση τα νατοϊκά και δυτικά συμφέροντα.
Ακόμη και ο φυλακισμένος ηγέτης της αντιπολίτευσης Εκρέμ Ιμάμογλου μιλάει για «διπλή ταυτότητα» (δυτικό προσανατολισμό αλλά και σχέσεις με την Ανατολή) και το παραδοσιακό κεμαλικό κόμμα του CHP, στο τελευταίο πρόγραμμά του, υποβαθμίζει τη σημασία του ΝΑΤΟ για την Τουρκία.
Τούρκοι αναλυτές περιγράφουν ότι η πολιτική του συμβιβασμού στα δυτικά συμφέροντα δεν προσέφερε τίποτα στην Τουρκία.
Η επιρροή της Τουρκίας σε χώρες της Κεντρικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής είναι αναμφισβήτητη. Από το Αζερμπαιτζάν, μέχρι τη Συρία (το καθεστώς της οποίας ελέγχει και καθοδηγεί απόλυτα), το Κατάρ, τη Σομαλία και την Λιβύη, οι εμπορικές σχέσεις και τα εξοπλιστικά αποτελούν μορφές αυξανόμενης διείσδυσης.
Στα ψιλά της ειδησεογραφίας πέρασε ότι προχθές τουρκικά F-16 από βάση στη Σομαλία βομβάρδισαν στόχους εντός της χώρας.
Η προσπάθεια δημιουργίας μόνιμης βάσης στη Συρία προσέκρουσε στον βομβαρδισμό της βάσης από το Ισραήλ.
Η αμυντική συμφωνία της Μέκκας με το πυρηνικό Πακιστάν και την πλούσια σε πετρέλαιο Σαουδική Αραβία, δημιουργεί υποψίες στο Ισραήλ ότι προκαλεί συνθήκες «περικύκλωσης» και την απαρχή «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Παρόλα αυτά ο Τραμπ και ο Πούτιν, για διαφορετικούς λόγους αντέδρασαν θετικά στη συμφωνία.
Ο Τραμπ γιατί τη θεωρεί εμπόδιο στην επιρροή του Ιράν και ο Πούτιν γιατί βλέπει ότι τέτοιες περιφερειακές συμφωνίες μειώνουν την αμερικανική επιρροή στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, η οποία βρίσκεται ήδη σε πτωτική πορεία μετά τον «ατυχή» συνεχιζόμενο πόλεμο με το Ιράν.
Η αντιπαράθεση της Τουρκίας με το Ισραήλ έχει σχέση με τον ανερχόμενο ρόλο της πρώτης στην περιοχή και την αποτυχία των «συμφωνιών του Αβραάμ», που αποσκοπούσαν σε μια φιλοϊσραηλινή περιοχή του Κόλπου.
Οι φόβοι για άξονα Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας, που θα ανακόψει την τουρκική επέκταση του ζωτικού της χώρου στη Μεσόγειο, αφορούν την ένταση των τελευταίων ημερών, η οποία δεν φαίνεται να τελειώνει εύκολα.
Στο εσωτερικό της Τουρκίας έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια νέες δυνάμεις οικονομικής ολιγαρχίας, στημένες εν πολλοίς με βάση συμφέροντα της ίδιας οικογένειας Ερντογάν. Η βιομηχανική παραγωγή από αυτοκίνητα μέχρι πολεμικά αεροσκάφη, drones και πυραύλους εδάφους-εδάφους, αντικατέστησε την κατασκευή πολυκατοικιών, η ποιότητα των οποίων φαίνεται σε κάθε σεισμό, καθώς και το εμπόριο πετρελαίων.
Η παλιά οικονομική ελίτ αρκούνταν στο κέρδος από την εσωτερική αγορά (κατασκευές και πετρέλαια).
Οι νέες ελίτ επιδιώκουν ζωτικό χώρο ευρύτερο, για νέες αγορές και ενεργειακούς πόρους καθώς και συμμαχίες με άλλα κράτη. Η πώληση drones στις χώρες της Αφρικής μέχρι την Ουκρανία, δείχνει την επιθετική τάση του νέου καπιταλισμού στην Τουρκία. Οι ελιτ αυτές πιέζουν για επέκταση της τουρκικής επιρροής στη Μεσόγειο, στη Μ. Ανατολή και στην Ασία ενώ παράλληλα εκμεταλλεύονται την αδυναμία της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και την φιλοπόλεμη ευρωπαϊκή ψυχολογία για να κάνουν συνεργασίες με ευρωπαϊκούς αμυντικούς κολοσσούς, όπως η ιταλική Leonardo. Για την ενέργεια στοχεύουν στη Λιβύη, τη Συρία και την Ν.Α. Μεσόγειο.
Έχουμε από τη μια πλευρά την Τουρκία με μια «αυτόνομη» πολιτική, που στηρίζεται στα πόδια της βιομηχανικά και εξοπλιστικά, σε μεγάλο βαθμό, διατηρεί σχέσεις με αντίπαλες πλευρές όπως η Ουκρανία και η Ρωσία, με την Κίνα και με τη Δύση ενώ απλώνει συνεχώς την επιρροή της από την Αίγυπτο μέχρι την Κεντρική Ασία.
Πιέζει την Ελλάδα και την Κύπρο για να κερδίσει ζωτικό χώρο δυτικά και ενεργειακές πηγές στη Μεσόγειο.
Προσπαθεί να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά της με μαξιμαλισμό αλλά με σχέδιο, εκμεταλλευόμενη την αποδυνάμωση των διεθνών κανόνων και την αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας
Από την άλλη βλέπουμε την ελληνική πολιτική να στηρίζεται μονομερώς στην αμερικανική και ευρωπαϊκή πλευρά, με εχθρικές σχέσεις με τη Ρωσία, λόγω της βοήθειας στην Ουκρανία, με παγωμένες σχέσεις με την Κίνα λόγω των ευρωπαϊκών εντολών και με μονομερή σχέση με το απομονωμένο Ισραήλ, που πληρώνει με διεθνή απομόνωση την αδιαλλαξία και τα εγκλήματά του.
Η ελληνική εξωτερική πολιτική βλέπει στο εσωτερικό της χώρας και στις εκλογές, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι αν χρειαστεί θα μας βοηθήσουν οι Αμερικανοί, οι Γάλλοι ή οι Ισραηλινοί. Επόμενα, ο Έλληνας πολίτης στον Έβρο ή στα νησιά μπορεί να συντηρητικοποιείται από το μεταναστευτικό και να περιμένει τα επιδόματα για να βγάλει το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα.
Η εγκατάλειψη του διεθνούς περιβάλλοντος και των διεθνών Οργανισμών για επίλυση των διαφορών με την Τουρκία και η υποχώρηση στις διμερείς συζητήσεις και τελευταία στην ανάθεση σε ξένη εταιρεία να μεσολαβήσει για τις διαφορές, αποτελεί στρατηγικό και τραγικό λάθος της κυβέρνησης. Η μεταφορά νεοφιλελεύθερων πολιτικών στην εξωτερική πολιτική αποτελεί αποτυχία των νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων, στη βάση τους.
Η Ελλάδα σαν χώρα χωρίς «αναθεωρητικές» βλέψεις δεν έχει άλλο δρόμο εκτός από το «στηλώσει» τα πόδια στα θέματα κυριαρχίας και να διευρύνει τις σχέσεις με όλες τις μεγάλες δυνάμεις.
Ο «κατευνασμός» δεν είναι λύση.
(Ο Ν. Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
