Μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ευρωπαϊκή οικονομία αναζητά σταθερά βήματα σύγκλισης και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό, το ζήτημα της χρηματοοικονομικής ενοποίησης επανέρχεται με αυξημένη ένταση στον δημόσιο διάλογο. Οι προκλήσεις της πράσινης μετάβασης, της ψηφιακής εξέλιξης και της στρατηγικής αυτονομίας αναδεικνύουν τα όρια ενός κατακερματισμένου συστήματος, το οποίο δυσκολεύεται να κατευθύνει αποτελεσματικά κεφάλαια εκεί όπου απαιτούνται. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι παρεμβάσεις που βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και εμπειρία αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, λειτουργώντας ως αφετηρία για μια πιο ουσιαστική συζήτηση γύρω από το μέλλον της ευρωπαϊκής χρηματοοικονομικής αρχιτεκτονικής.
Σε αυτή τη συγκυρία εντάσσεται και η τοποθέτηση του Βασίλη Ψάλτη, διευθύνοντα συμβούλου της Alpha Bank στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ Δελφών 2026, όπου υπογράμμισε ότι ο κατακερματισμός της ευρωπαϊκής χρηματοοικονομικής αγοράς κοστίζει στην Ευρώπη το μέλλον της, επισημαίνοντας πως όσο οι τράπεζες παραμένουν εγκλωβισμένες σε εθνικά πλαίσια, τόσο ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις και επενδύσεις κατευθύνονται εκτός ηπείρου, την ώρα που παραδείγματα συνεργασιών, όπως αυτό της Alpha Bank με τη UniCredit, αποδεικνύουν στην πράξη ότι η ενοποίηση μπορεί να λειτουργήσει.
Ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Alpha Bank υπογράμμισε ότι 300 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων κατευθύνονται ετησίως στις ΗΠΑ, ενώ η διασπασμένη χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική της ΕΕ υπονομεύει τη φιλοδοξία της για την επίτευξη των στόχων της πράσινης μετάβασης, της ψηφιοποίησης και της στρατηγικής αυτονομίας.
Αναλυτικότερα, στο πλαίσιο του panel με τίτλο «Navigating the Future of European Economic Growth», με τη συμμετοχή του Χέρμαν βαν Ρομπέι, πρώην προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Μαρίας Δεμερτζή, καθηγήτριας Οικονομικής Πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο, ο Βασίλης Ψάλτης, CEO του Ομίλου Alpha Bank, πραγματοποίησε μία ισχυρή παρέμβαση για την κατάσταση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, στηρίζοντας τα επιχειρήματά του σε δεδομένα, στην εμπειρία και σε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, αυτό της UniCredit με την Alpha Bank, που η Ευρώπη δεν έχει κατορθώσει ακόμα να αναπαράγει σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Οι αριθμοί που επιβεβαιώνουν το χάσμα
Ο διευθύνων σύμβουλος της Alpha Bank συνέδεσε τον τραπεζικό κατακερματισμό με την ευρύτερη απόκλιση στην ανάπτυξη μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών, μία απόκλιση που χαρακτήρισε δομική και διευρυνόμενη. «Το 2006, έξι από τις δέκα μεγαλύτερες τράπεζες στον κόσμο ήταν ευρωπαϊκές. Σήμερα, μόνο πέντε βρίσκονται στις είκοσι μεγαλύτερες. Αυτή η κατάρρευση δεν είναι αποτυχία της αγοράς. Είναι άμεση συνέπεια ρυθμιστικών επιλογών που προτίμησαν την εθνική ανθεκτικότητα έναντι της ευρωπαϊκής ενοποίησης», επεσήμανε και πρόσθεσε: «Μεταξύ 2008 και 2023, το ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 87%, ενώ της ΕΕ κατά μόλις 13,5%. Από την πανδημία του 2019 μέχρι σήμερα, το αμερικανικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 14,6%, ενώ το ευρωπαϊκό μόλις 6,7%. Με τους τρέχοντες ρυθμούς ανάπτυξης, θα χρειαστούν 20 χρόνια για να διπλασιαστεί η κατά κεφαλήν παραγωγή στις ΗΠΑ, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστούν 43 χρόνια».
Με αφορμή αυτά τα στοιχεία, ο κ. Ψάλτης απηύθυνε ένα άμεσο ερώτημα: «Πώς ακριβώς σχεδιάζει η Ευρώπη να κλείσει αυτό το χάσμα; Γιατί αν συνεχίσουμε να κρατάμε τις τράπεζές μας μικρές, κατακερματισμένες και εθνικά περιχαρακωμένες, η απάντηση είναι απλή: οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις θα καταλήξουν να χρηματοδοτούν την αμερικανική ανάπτυξη, όχι την ευρωπαϊκή φιλοδοξία».
Τρεις πυλώνες, ένα κοινό έλλειμμα
Ο κ. Ψάλτης σημείωσε ότι η συζήτηση για την ευρωπαϊκή χρηματοοικονομική ενοποίηση εκτυλίσσεται σε τρία αλληλένδετα αλλά διακριτά επίπεδα, που συχνά συγχέονται στον δημόσιο διάλογο. Η Τραπεζική Ένωση αφορά την ενιαία εποπτεία, εξυγίανση και εγγύηση καταθέσεων των ευρωπαϊκών τραπεζών. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών αφορά τη διασυνοριακή λειτουργία των αγορών μετοχών, ομολόγων και εναλλακτικών μορφών χρηματοδότησης. Και η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που τοποθέτησε η πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο επίκεντρο της θητείας της παρούσας Ευρωπαϊκής Επιτροπής, λειτουργεί ως ομπρέλα που ενοποιεί τους δύο πυλώνες σε μία κοινή στρατηγική κινητοποίησης των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς την ευρωπαϊκή οικονομία. Και, όπως επισήμανε, η ατελής λειτουργία σε αυτό το πεδίο, οδηγεί στο πιο εντυπωσιακό και ανησυχητικό στοιχείο της ευρωπαϊκής οικονομικής πραγματικότητας. Ο κ. Ψάλτης υπενθύμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται περίπου 700 δισ. ευρώ σε πρόσθετες ετήσιες επενδύσεις για να καλύψει τους στόχους της πράσινης μετάβασης, της ψηφιοποίησης και της στρατηγικής αυτονομίας, ποσό που, όπως παρατήρησε, οι τράπεζες αδυνατούν να καλύψουν μόνες τους, ενώ τα ίδια τα έργα απαιτούν περισσότερα ίδια κεφάλαια για να βελτιώσουν το προφίλ κινδύνου τους.
«Την ίδια στιγμή, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αποταμιεύουν 1,4 τρισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ κάθε χρόνο περίπου 300 δισ. ευρώ από αυτές τις αποταμιεύσεις κατευθύνονται εκτός Ευρώπης, κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθηλώνοντας την επενδυτική προοπτική της ίδιας της Ευρώπης. Αυτό δεν είναι αποτυχία των αποταμιευτών. Είναι αποτυχία της χρηματοοικονομικής αρχιτεκτονικής. Οι Ευρωπαίοι δεν αρνούνται να επενδύσουν στην Ευρώπη. Η Ευρώπη αρνείται να τους δώσει τον τρόπο».
Τα εμπόδια
Ως προς τα εμπόδια στον δρόμο προς μία τραπεζική ένωση, ο κ. Ψάλτης επισήμανε ότι αυτά είναι τόσο ρυθμιστικού όσο και πολιτικού χαρακτήρα. Όπως σημείωσε, περίπου 475 δισ. ευρώ σε κεφάλαια και ρευστότητα παραμένουν δεσμευμένα σε θυγατρικές εντός εθνικών συνόρων σε όλη την Ευρώπη, μη διαθέσιμα για διασυνοριακή ανάπτυξη. Επισήμανε επίσης το ρυθμιστικό κόστος της ενοποίησης: «Μία τραπεζική συγχώνευση στην ΕΕ απαιτεί κατά μέσο όρο 285 ημέρες για να ολοκληρωθεί, μάλιστα ο χρόνος αυτός έχει αυξηθεί κατά 100 ημέρες σε σχέση με το 2014, όταν η τραπεζική ένωση υποτίθεται ότι είχε αρχίσει να απλοποιεί τη διαδικασία. Στις ΗΠΑ, η ίδια διαδικασία ολοκληρώνεται σε 219 ημέρες και στην Ελβετία σε μόλις 85 ημέρες».
Πέρα από το ρυθμιστικό πλαίσιο, ο κ. Ψάλτης έκανε λόγο και για μία πολιτική αντίφαση που χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. «Οι ίδιες κυβερνήσεις που υπερασπίζονται ενεργά τη δημιουργία εθνικών τραπεζικών πρωταθλητών είναι συχνά οι πρώτες που εγείρουν αντιρρήσεις όταν προτείνεται μια συναλλαγή ευρωπαϊκής εμβέλειας», είπε. «Οι αντιρρήσεις τείνουν να είναι πιο έντονες όταν η εγχώρια τράπεζα είναι αυτή που εξαγοράζεται, παρά όταν είναι αυτή που εξαγοράζει. Αυτή η ανησυχία σπάνια αφορά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αφορά το ποιος αποκτά τον έλεγχο. Αυτό μπορεί να είναι ένα νόμιμο πολιτικό ένστικτο, αλλά δεν υπηρετεί την αρχή της ευρωπαϊκής ενοποίησης».
Alpha Bank και UniCredit: πώς μοιάζει η ενοποίηση στην πράξη
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Ψάλτης παρουσίασε τη συνεργασία Alpha Bank-UniCredit ως μία απτή και λειτουργική εναλλακτική: «Πριν από 3 χρόνια, συμφωνήσαμε μία ευρεία συνεργασία με την UniCredit, που περιλάμβανε την απόκτηση μεριδίου 9% αρχικώς, καθιστώντας την μέτοχο αναφοράς στην Alpha Bank. Αυτό για εμάς σήμαινε πρόσβαση σε μία από τις κορυφαίες τραπεζικές πλατφόρμες της Ευρώπης, την τεχνογνωσία, την τεχνολογία, τα πλαίσια διαχείρισης κινδύνου της. Σήμαινε ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις αποκτούν πλέον πρόσβαση σε αγορές εξαγωγών σε 13 χώρες του δικτύου της UniCredit, και ότι τα ελληνικά νοικοκυριά έχουν πρόσβαση σε προϊόντα πρώτης κατηγορίας. Συγκρίνετέ το αυτό με την κατάσταση μία δεκαετία πριν, όταν η Ελλάδα ήταν αποκλεισμένη από τις αγορές».
Ήταν μάλιστα σαφής ότι η συνεργασία έχει κάνει την Alpha Bank ισχυρότερο τραπεζικό ίδρυμα.
«Αυτή η συνεργασία έκανε την Alpha Bank ισχυρότερο, πιο ανθεκτικό, πιο ευρωπαϊκό ίδρυμα. Όχι παρά τη συνεργασία, αλλά εξαιτίας της. Η ικανότητά μας να χρηματοδοτούμε την ελληνική οικονομία, και μέσω αυτής την ευρωπαϊκή, είναι μεγαλύτερη από ό,τι θα ήταν μόνοι μας. Αυτή είναι η εικόνα της ευρωπαϊκής τραπεζικής ενοποίησης όταν λειτουργεί: μία τράπεζα στην περιφέρεια της ευρωζώνης, σε μία χώρα που πριν από μία δεκαετία δεν ήταν καν στις προτεραιότητες των διεθνών επενδυτών, αποτελεί σήμερα ζωντανή απόδειξη για όλα όσα οι Βρυξέλλες συζητούν τα τελευταία δώδεκα χρόνια», τόνισε χαρακτηριστικά.
Σε ερώτηση του συντονιστή του πάνελ, δημοσιογράφου Απόστολου Μαγγηριάδη, για το τι θα ζητούσε από τους Ευρωπαίους ηγέτες να πράξουν τους προσεχείς 18 μήνες, ο κ. Ψάλτης ζήτησε μία συγκεκριμένη απόφαση: «Ολοκληρώστε την τραπεζική ένωση, ενεργοποιήστε την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Όχι ως πολιτική φιλοδοξία, αλλά ως πολιτική απόφαση. Έχουμε το πλαίσιο, έχουμε την απόδειξη ότι λειτουργεί, έχουμε τους θεσμούς. Αυτό που μας λείπει είναι η βούληση να ενεργήσουμε».
Επικαλέστηκε, μάλιστα, τις πρόσφατες αναφορές της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην αναγκαιότητα μίας Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και την προειδοποίησή της ότι οι χώρες που είναι πρόθυμες θα προχωρήσουν, ακόμη και χωρίς αυτές που δεν μπορούν να ακολουθήσουν. «Αυτή η αναφορά της προέδρου δεν κάνει λόγο για μία σταδιακή μεταρρύθμιση, αλλά για μία πιεστική προθεσμία», είπε ο CEO του Ομίλου Alpha Bank, προσθέτοντας ότι οι συνέπειες της αδράνειας εκτείνονται πολύ πέρα από τον τραπεζικό κλάδο: «Χωρίς έναν τραπεζικό τομέα ικανό να χρηματοδοτεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η πράσινη μετάβαση γίνεται εξαρτημένη από δημόσιο χρήμα που τα κράτη μέλη δεν έχουν. Η στρατηγική αυτονομία γίνεται σύνθημα χωρίς ισολογισμό πίσω της. Και το χάσμα ανάπτυξης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που χρειάστηκε 15 χρόνια για να ανοίξει, θα χρειαστεί άλλα 15 για να κλείσει, αν ποτέ κλείσει». «Στην Alpha Bank είμαστε απόδειξη ότι η τραπεζική ενοποίηση λειτουργεί», επισήμανε με έμφαση. «Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη αποφασίσει να επεκτείνει αυτή την αρχή σε όλη την χρηματοοικονομική της αρχιτεκτονική ή αν θα συνεχίσει να συζητά το πλαίσιο όταν η ευκαιρία θα έχει φύγει», κατέληξε.
Το άρθρο B. Ψάλτης (Alpha Bank): 300 δισ. ευρώ αποταμιεύσεων τον χρόνο εκτός Ευρώπης – Είναι η ώρα των αποφάσεων εμφανίστηκε πρώτα στο iAxia.
