Του Χρήστου Καπούτση
Υπάρχουν στιγμές στην εξωτερική πολιτική ενός κράτους όπου η γεωγραφία μετατρέπεται σε ευθύνη. Όπου οι διακηρύξεις περί «πυλώνα σταθερότητας» παύουν να είναι ρητορική και δοκιμάζονται στο πεδίο.
Η πιθανότητα αποστολής ελληνικής μάχιμης στρατιωτικής δύναμης στη Λωρίδα της Γάζας, στο πλαίσιο πολυεθνικής δύναμης σταθεροποίησης, δεν είναι μια ακόμη διπλωματική κίνηση χαμηλού κόστους. Είναι μια στρατηγική επιλογή με επιχειρησιακές, πολιτικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Και, κυρίως, με ρίσκο.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν: ο σχεδιασμός αφορά Μηχανοκίνητο Τάγμα έως 150 στελεχών. Όχι συμβολική παρουσία. Όχι παρατηρητές. Αλλά οργανωμένη μάχιμη συμμετοχή με τεθωρακισμένα μέσα, βαρύ οπλισμό και σαφείς πιθανόν αυστηρούς , κανόνες εμπλοκής.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι διαδικαστικό. Είναι βαθιά πολιτικό και στρατηγικό.
Η θεσμική διάσταση: Απόφαση κυβέρνησης, πολιτικό βάρος εθνικό
Σύμφωνα με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο, η αποστολή στρατιωτικής δύναμης εκτός συνόρων δεν απαιτεί τυπική έγκριση της Βουλής. Η απόφαση εδράζεται στην εκτελεστική αρμοδιότητα της κυβέρνησης, στο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής και των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας.
Ωστόσο, η νομιμοποίηση μιας τέτοιας αποστολής θα είναι κρίσιμη. Είτε μέσω του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών , είτε μέσω ευρύτερου πολυεθνικού σχήματος με έντονο αμερικανικό αποτύπωμα, το πλαίσιο εντολής θα καθορίσει τη διεθνή νομιμοποίηση και το εύρος των επιχειρησιακών καθηκόντων.
Αλλά η ουσία δεν βρίσκεται στη διαδικασία. Βρίσκεται στο περιβάλλον.
Το επιχειρησιακό πεδίο: Γάζα, ενεργό θέατρο υψηλής έντασης
Η Γάζα παραμένει ενεργό πεδίο συγκρούσεων. Η εκεχειρία είναι εύθραυστη. Η Χαμάς δεν έχει αποστρατιωτικοποιηθεί. Οι ασύμμετρες απειλές , αντάρτικες τακτικές, αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί, υβριδικές επιθέσεις , συνιστούν μόνιμο κίνδυνο.
Μια δύναμη σταθεροποίησης δεν θα κινηθεί σε ουδέτερο έδαφος. Θα επιχειρεί σε περιβάλλον αμφισβητούμενης κυριαρχίας, με ανοιχτές γραμμές αντιπαράθεσης, με πολιτική ρευστότητα και με έντονη διεθνή φόρτιση.
Πρόκειται για αποστολή υψηλού ρίσκου. Και η Ελλάδα θα φέρει το κόστος στρατιωτικό και πολιτικό.
Η γεωπολιτική εξίσωση: Ελλάδα – ΗΠΑ – Ισραήλ
Τα τελευταία χρόνια, η Αθήνα έχει επενδύσει στρατηγικά στη σύμπλευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας–ΗΠΑ έχει θεσμοθετήσει μια εμβαθυσμένη αμυντική σχέση, εμφανώς ετεροβαρής, αλλά με αναβαθμισμένες αμερικανικές υποδομές και αυξημένη επιχειρησιακή διασύνδεση.
Παράλληλα, η συνεργασία με το Ισραήλ έχει αποκτήσει στρατηγικό βάθος: κοινές ασκήσεις, αμυντική τεχνογνωσία, ενεργειακές συνέργειες, εξοπλιστικά προγράμματα. Η Ελλάδα έχει επενδύσει στην εικόνα αξιόπιστου και προβλέψιμου εταίρου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μια μάχιμη ελληνική παρουσία στη Γάζα θα εδραίωνε αυτή την εικόνα. Θα ενίσχυε το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας ως δύναμης που δεν περιορίζεται σε ρητορικές στηρίξεις, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος ασφαλείας. Όμως η γεωπολιτική δεν είναι μονόπλευρη.
Η άλλη όψη: Ρίσκο, έκθεση, ανατροπή ισορροπιών
Η Ελλάδα, με άμεση εμπλοκή στη Γάζα, εισέρχεται σε ένα από τα πλέον ασταθή και συμβολικά φορτισμένα πεδία του πλανήτη.
Θα αυξήσει την έκθεσή της σε τρομοκρατικές ή υβριδικές απειλές. Θα δοκιμάσει τις ισορροπίες της με αραβικά κράτη. Θα μεταφέρει, αντικειμενικά, μέρος της έντασης της Μέσης Ανατολής πιο κοντά στο εθνικό της πεδίο ασφάλειας.
Δεν πρόκειται για τεχνική συνεισφορά. Πρόκειται για στρατηγική τοποθέτηση. Με κόστος. Με ρίσκο. Με πιθανές δευτερογενείς επιπτώσεις στην εσωτερική ασφάλεια.
Η μεγάλη εικόνα: Αναδιαμόρφωση της Ανατολικής Μεσογείου
Η πιθανή ελληνική συμμετοχή δεν αξιολογείται μόνο στο τακτικό επίπεδο. Εντάσσεται στη συνολική αναδιαμόρφωση της Ανατολικής Μεσογείου μετά τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς – Παλαιστινίων.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τη συγκρότηση μεταπολεμικού πλαισίου ασφαλείας που θα αποτρέπει την επανεμφάνιση ένοπλων μη κρατικών δρώντων και θα περιορίζει την επιρροή του Ιράν μέσω δικτύων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.
Στο πλαίσιο της αμερικανικής στρατηγικής, η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, λειτουργεί ως κρίκος μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής. Κόμβος θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας. Ενεργειακών διαδρομών. Στρατιωτικών διευκολύνσεων.
Αυτό δεν είναι απλώς γεωγραφία. Είναι γεωστρατηγικό κεφάλαιο.
Αλλά η αξιοποίηση του κεφαλαίου συνεπάγεται και ανάληψη κινδύνου. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι στατικό περιβάλλον ισορροπίας. Είναι δυναμικό πεδίο ανταγωνισμού ισχύος, ενεργειακών αντιπαραθέσεων, διπλωματικού παρασκηνίου και ενεργών συγκρούσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα
Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα μπορεί να στείλει ένα Τάγμα στη Γάζα.
Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα επιλέγει, με πλήρη επίγνωση των συνεπειών , να εισέλθει ενεργά σε μια σύγκρουση που δεν έχει ακόμη τερματιστεί.
Διότι από μια τέτοια απόφαση δεν κρίνεται μόνο η επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων.
Κρίνεται η στρατηγική ταυτότητα της χώρας.
Ο βαθμός ανάληψης ρίσκου που είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί. Και η θέση που επιλέγει να καταλάβει στον μεταβαλλόμενο χάρτη ισχύος της Ανατολικής Μεσογείου.
Η γεωγραφία μας δίνει ρόλο. Η πολιτική βούληση θα κρίνει αν θα τον αναλάβουμε και με ποιο τίμημα.
