Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Η Ευρώπη βρίσκεται για άλλη μια φορά μπροστά σε έναν ενεργειακό γρίφο που μοιάζει με εξίσωση για δυνατούς λύτες, καθώς ο επόμενος χειμώνας μπορεί να μην φέρει μαζί του μόνο το κρύο, αλλά και μια διάχυτη αβεβαιότητα που σκιάζει τις πρωτεύουσες της Γηραιάς Ηπείρου. Παρά τις διαβεβαιώσεις για γεμάτες αποθήκες φυσικού αερίου, η πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς αποκαλύπτει μια εικόνα πολύ πιο εύθραυστη από όσο θα θέλαμε να παραδεχτούμε, με τις γεωπολιτικές αναταράξεις να λειτουργούν ως ο καταλύτης μιας κρίσης που αρνείται να σβήσει. Η ενεργειακή ασφάλεια, ένας όρος που κάποτε θεωρούσαμε δεδομένο, έχει μετατραπεί πλέον σε ένα πολυτελές ζητούμενο, καθώς οι παραδοσιακές ισορροπίες έχουν διαρραγεί οριστικά και οι εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας δοκιμάζονται κάτω από ακραίες συνθήκες πίεσης.
Το μεγάλο ερωτηματικό που πλανιέται πάνω από την ευρωπαϊκή αγορά δεν αφορά μόνο την ποσότητα του αερίου που βρίσκεται αυτή τη στιγμή αποθηκευμένο στο υπέδαφος, αλλά την ταχύτητα και την ευκολία με την οποία αυτό μπορεί να διοχετευθεί στην κατανάλωση αν οι συνθήκες χειροτερέψουν. Η εξάρτηση από το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) έχει μεν προσφέρει μια ανάσα ελευθερίας από τους ρωσικούς αγωγούς, όμως μας έχει εκθέσει ταυτόχρονα στις άγριες διαθέσεις της παγκόσμιας αγοράς, όπου κάθε σπίθα στη Μέση Ανατολή ή κάθε απεργία σε έναν τερματικό σταθμό της Αυστραλίας μπορεί να εκτινάξει τις τιμές στα ύψη μέσα σε λίγες ώρες. Αυτός ο «ενεργειακός εφιάλτης» δεν είναι πλέον ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια καθημερινή άσκηση επιβίωσης για τις βιομηχανίες και τα νοικοκυριά που βλέπουν τους λογαριασμούς να παραμένουν σε επίπεδα που απειλούν την κοινωνική συνοχή.
Παράλληλα, η γεωπολιτική θύελλα που μαίνεται στις πύλες της Ευρώπης καθιστά κάθε πρόβλεψη παρακινδυνευμένη, αφού οι ενεργειακοί πόροι χρησιμοποιούνται πλέον ως το απόλυτο διπλωματικό και πολεμικό όπλο. Η καταστροφή υποδομών, οι απειλές για δολιοφθορές σε υποθαλάσσιους αγωγούς και η στρατηγική «ασφυξίας» που εφαρμόζουν ορισμένοι παίκτες, έχουν αναγκάσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, προσπαθώντας να θωρακιστεί με ημίμετρα και βραχυπρόθεσμες συμφωνίες. Το πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο και αγγίζει τον πυρήνα του ευρωπαϊκού παραγωγικού μοντέλου, το οποίο για δεκαετίες στηρίχθηκε στη φθηνή ενέργεια και τώρα καλείται να προσαρμοστεί βίαια σε μια εποχή όπου το κόστος είναι υψηλό και η διαθεσιμότητα αβέβαιη.
Είναι αλήθεια ότι έχουν γίνει βήματα προς την πράσινη μετάβαση και τις ανανεώσιμες πηγές, όμως η μετάβαση αυτή δεν συμβαίνει από τη μια μέρα στην άλλη και σίγουρα δεν μπορεί να καλύψει το κενό που αφήνει η απότομη αποσύνδεση από τους παραδοσιακούς προμηθευτές. Η Ευρώπη μοιάζει να βαδίζει σε ένα τεντωμένο σχοινί, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις κλιματικές της δεσμεύσεις και την επιτακτική ανάγκη να κρατήσει τα φώτα αναμμένα και τα εργοστάσια σε λειτουργία. Η έλλειψη ενός ενιαίου, στιβαρού μετώπου απέναντι στους ενεργειακούς εκβιασμούς κάνει την κατάσταση ακόμα πιο περίπλοκη, καθώς κάθε κράτος-μέλος συχνά κοιτάζει το δικό του συμφέρον, αφήνοντας την ήπειρο συνολικά εκτεθειμένη στις ορέξεις των μεγάλων παραγωγών.
Τελικά, ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μόνο ένα ενδεχόμενο μπλακ άουτ ή μια περίοδος με δελτίο στην κατανάλωση, αλλά η μόνιμη απώλεια της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Αν η ενεργειακή κρίση παγιωθεί ως η νέα κανονικότητα, τότε η θύελλα που ζούμε σήμερα θα είναι μόνο η αρχή μιας μακράς περιόδου παρακμής.
Το στοίχημα είναι αν θα καταφέρουμε να μετατρέψουμε αυτόν τον εφιάλτη σε μια ευκαιρία για πραγματική ενεργειακή ανεξαρτησία ή αν θα παραμείνουμε όμηροι των γεωπολιτικών παιχνιδιών, κοιτάζοντας με αγωνία τις στάθμες των αποθεμάτων μας κάθε φορά που ο άνεμος αλλάζει κατεύθυνση.
