Από το Ορμούζ στο Σουέζ, η κρίση Ιράν–Ισραήλ αγγίζει άμεσα την Ελλάδα
Γεωπολιτική ανάλυση του Χρήστου Καπούτση
Η πιο κρίσιμη εξέλιξη στη Μέση Ανατολή ίσως δεν είναι η συνεχιζόμενη ένταση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, αλλά τα πρώτα σημάδια στρατηγικής απόκλισης ανάμεσα στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό B. Νετανιάχου. Την ώρα που η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, το Ισραήλ συνεχίζει την πολιτική στρατιωτικής πίεσης στον Λίβανο και απέναντι στους περιφερειακούς συμμάχους του Ιράν.
Πέρα από τις στρατιωτικές εξελίξεις, η σημαντικότερη ίσως είδηση είναι η διαφαινόμενη ψυχρότητα στις σχέσεις Τραμπ–Νετανιάχου. Οι διαρροές περί οργισμένων τηλεφωνικών συνομιλιών ΤΡΑΜΠ- ΝΕΤΑΝΙΑΧΟΥ μπορεί να μην έχουν επισήμως επιβεβαιωθεί, ωστόσο αποτυπώνουν μια υπαρκτή στρατηγική διαφωνία: η Ουάσιγκτον αναζητά διπλωματική διέξοδο με την Τεχεράνη, ενώ το Ισραήλ επιμένει στη διατήρηση της στρατιωτικής πίεσης. Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς τακτική. Αγγίζει τον πυρήνα της αμερικανικής και ισραηλινής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, οι εξελίξεις δεν περιορίζονται πλέον σε επιμέρους μέτωπα. Από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ έως το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ, διαμορφώνεται μια ενιαία γεωστρατηγική αλυσίδα κρίσεων με άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και, ενδεχομένως, στα ελληνικά συμφέροντα, καθώς μονάδες του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού συμμετέχουν ήδη στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ασφάλειας στην περιοχή.
Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να κινείται πάνω σε λεπτό γεωπολιτικό σχοινί.
Από τη μία πλευρά, η διπλωματία ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη δοκιμάζεται καθημερινά.
Από την άλλη, η αντιπαράθεση Ισραήλ–Χεζμπολάχ στον Λίβανο απειλεί να πυροδοτήσει έναν νέο κύκλο περιφερειακής ανάφλεξης.
Διαπραγματεύσεις, στρατιωτικές επιχειρήσεις, προειδοποιήσεις και απειλές συνθέτουν ένα εξαιρετικά ρευστό σκηνικό, όπου η ειρήνη και η κλιμάκωση συνυπάρχουν επικίνδυνα.
Και όσο οι εξελίξεις επιταχύνονται, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος ένα τοπικό μέτωπο να εξελιχθεί σε κρίση με παγκόσμιες συνέπειες.
Η απόφαση της Τεχεράνης να διακόψει τις έμμεσες συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική κίνηση διαμαρτυρίας. Είναι ένα σαφές μήνυμα ότι το Ιράν επιχειρεί να συνδέσει πλέον όλα τα μέτωπα της κρίσης – Γάζα, Λίβανο, Ερυθρά Θάλασσα και Περσικό Κόλπο – σε ένα ενιαίο στρατηγικό πεδίο αντιπαράθεσης.
Το Ιράν αξιοποίησε την περίοδο της εκεχειρίας και των διαπραγματεύσεων για να ανασυγκροτήσει μέρος του πυραυλικού του οπλοστασίου. Ωστόσο, δεν υπάρχουν δημόσια αποδεικτικά στοιχεία ότι η Ρωσία ή η Κίνα του παρέδωσαν έτοιμους βαλλιστικούς πυραύλους. Υπάρχουν όμως ενδείξεις για τεχνολογική, βιομηχανική και υλικοτεχνική υποστήριξη, κυρίως από την Κίνα.
Σύμφωνα με αμερικανικές και ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, το Ιράν διατήρησε πολύ μεγαλύτερο μέρος του πυραυλικού του αποθέματος από όσο αρχικά υποστήριζαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αξιολογήσεις πληροφοριών αναφέρουν ότι το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ επανέφερε σε λειτουργία σημαντικό αριθμό κινητών εκτοξευτών που ήταν αποθηκευμένοι σε υπόγεια συγκροτήματα.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η απειλή για πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ και πιθανή ενεργοποίηση του Μπαμπ ελ Μαντέμπ μέσω των συμμάχων του Ιράν στην Υεμένη, τους αντικαθεστωτικούς ΧΟΥΘΙ.
Το Στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ (Bab el-Mandeb, στα αραβικά «Πύλη των Δακρύων») βρίσκεται ανάμεσα στην Αραβική Χερσόνησο και την Αφρική και συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και κατ’ επέκταση με την Αραβική Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό.
Η γεωστρατηγική αξία του Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι τεράστια, διότι αποτελεί το νότιο «κλειδί» της Διώρυγας του Σουέζ.
Όποιος ελέγχει ή απειλεί το Μπαμπ ελ Μαντέμπ μπορεί να επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Γι’ αυτό και οι επιθέσεις των ανταρτών (Χούθι) από την Υεμένη έχουν προκαλέσει διεθνή ανησυχία τα τελευταία χρόνια. Πολλά εμπορικά πλοία αναγκάστηκαν να παρακάμψουν την Ερυθρά Θάλασσα και να κάνουν τον πολύ μεγαλύτερο περίπλου της Αφρικής από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδος (Cape of Good Hope).
Για να γίνει αντιληπτή η σημασία των στενών: Τα Στενά του Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ , είναι δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.
Από αυτά, διέρχεται τεράστιο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Η αγορά πετρελαίου αντέδρασε ήδη με άνοδο των τιμών, γιατί οι αγορές γνωρίζουν καλά ότι όταν απειλούνται το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, δεν κινδυνεύει μόνο η ειρήνη στη Μέση Ανατολή αλλά και η ενεργειακή ασφάλεια της παγκόσμιας οικονομίας..
Και ας μην ξεχνάμε κάτι ακόμη: εάν η Τεχεράνη προχωρήσει σε κλιμάκωση μέσω των Χούθι και επιχειρηθεί αποκλεισμός του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τότε ελληνικά πολεμικά πλοία που συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή αποστολή ΑΣΠΙΔΕΣ θα βρεθούν κυριολεκτικά στην πρώτη γραμμή μιας από τις πιο επικίνδυνες θαλάσσιες ζώνες του πλανήτη.
Η Μέση Ανατολή δεν είναι μια μακρινή είδηση των διεθνών δελτίων. Είναι μια πραγματικότητα που πλέει ήδη στα νερά της Ερυθράς Θάλασσας, εκεί όπου περιπολεί ελληνική φρεγάτα της ευρωπαϊκής επιχείρησης ΑΣΠΙΔΕΣ.
Και αν η φωτιά της κρίσης εξαπλωθεί από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι το Μπαμπ ελ Μαντέμπ (ΠΕΡΣΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ, ΚΟΛΠΟΣ ΑΝΤΕΝ, ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ, ΔΙΩΡΥΓΑ ΣΟΥΕΖ, Μεσόγειος), τότε η Ελλάδα δεν θα παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις. Θα βρίσκεται μέσα σε αυτές.
Γιατί η πρώτη γραμμή μιας ενδεχόμενης περιφερειακής ανάφλεξης , θα περνά μπροστά από την πλώρη του ελληνικού πολεμικού πλοίου. Και Ελληνική Κυβέρνηση,
θα κληθεί να διαχειριστεί τις συνέπειες μιας ενδεχόμενης περιφερειακής ανάφλεξης.
