Του Δημήτρη Τζιβελέκη
Η πρώτη και πιο άμεση αιτία της πτώσης του δολαρίου είναι η αβεβαιότητα της πολιτικής. Οι απειλές για επιβολή δασμών, οι γεωπολιτικές αιχμές και οι αιφνίδιες αναδιπλώσεις διευρύνουν το φάσμα των πιθανών επιλογών της Ουάσιγκτον με τρόπο που οι αγορές εκλαμβάνουν ως βαθιά αποσταθεροποιητικό.
Το δολάριο αποτελεί τον βασικό άξονα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, το κατεξοχήν αποθεματικό νόμισμα και το μέτρο αποτίμησης του παγκόσμιου ρίσκου. Ακριβώς γι’ αυτό, η αξία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αξιοπιστία και την προβλεψιμότητα της αμερικανικής πολιτικής. Όταν αυτή η προβλεψιμότητα κλονίζεται, το πλήγμα στο δολάριο είναι αναπόφευκτο.
Οι αγορές συναλλάγματος λειτουργούν με όρους εμπιστοσύνης και προσδοκιών. Δεν αρκεί η ισχύς της αμερικανικής οικονομίας ή το μέγεθος των κεφαλαιαγορών της. Το δολάριο αντλεί δύναμη από την αίσθηση ότι οι πολιτικές αποφάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες ακολουθούν έναν σχετικά σταθερό και θεσμικά ελεγχόμενο κανόνα. Όταν, αντί γι’ αυτό, κυριαρχούν αντιφατικά μηνύματα, αιφνίδιες στροφές και πολιτικές απειλές που χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικά όπλα, το νόμισμα αρχίζει να χάνει το πλεονέκτημα της ασφάλειας.
Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η επίδραση της εμπορικής πολιτικής. Οι επαναλαμβανόμενες αναφορές σε δασμούς, ακόμη και όταν δεν υλοποιούνται άμεσα, δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο το δολάριο παύει να θεωρείται ουδέτερο μέσο συναλλαγών. Αντιθέτως, εκλαμβάνεται ολοένα και περισσότερο ως εργαλείο πολιτικής ισχύος. Αυτή η μετατόπιση ανησυχεί επενδυτές και κεντρικές τράπεζες, που αναζητούν τρόπους περιορισμού της έκθεσής τους στο αμερικανικό νόμισμα.
Παράλληλα, οι γεωπολιτικές αιχμές εντείνουν την πίεση. Η σύνδεση του δολαρίου με στρατηγικές αντιπαραθέσεις και διεθνείς συγκρούσεις ενισχύει την αίσθηση ότι η νομισματική σταθερότητα υποτάσσεται σε βραχυπρόθεσμους πολιτικούς στόχους. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η παραδοσιακή εικόνα του δολαρίου ως «ασφαλούς καταφυγίου» αρχίζει να φθείρεται, ιδίως όταν η αβεβαιότητα προέρχεται από το ίδιο το κέντρο του συστήματος.
Η υποχώρηση του δολαρίου δεν αντανακλά κατ’ ανάγκην μια άμεση οικονομική κρίση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντανακλά, όμως, μια βαθύτερη ανησυχία ό,τι η πολιτική μεταβλητότητα τείνει να γίνει δομικό χαρακτηριστικό της αμερικανικής διακυβέρνησης. Οι αγορές συναλλάγματος δεν «τιμωρούν» μια συγκεκριμένη επιλογή, αλλά την αδυναμία διαμόρφωσης ενός σταθερού πλαισίου εντός του οποίου μπορούν να γίνουν αξιόπιστες προβλέψεις.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν το δολάριο θα ανακάμψει βραχυπρόθεσμα, κάτι που συχνά συμβαίνει σε περιόδους έντασης. Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι αν μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη ότι η αμερικανική πολιτική θα πάψει να παράγει συνεχείς εκπλήξεις. Χωρίς αυτή την αποκατάσταση, το δολάριο κινδυνεύει να παραμείνει υπό πίεση, όχι λόγω έλλειψης ισχύος, αλλά λόγω διάβρωσης της αξιοπιστίας που το κατέστησε παγκόσμιο νόμισμα αναφοράς.
