Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η ανατίναξη των καδοφόρων εκσκαφέων στο ορυχείο λιγνίτη της Μαυροπηγής στην Κοζάνη πριν κάποιες εβδομάδες δεν ήταν απλώς μια θεαματική κατεδάφιση παλιών, σκουριασμένων μηχανημάτων, αλλά ο συμβολικός επίλογος μιας ολόκληρης ενεργειακής εποχής για τη χώρα μας.
Για πολλούς πολίτες που παρακολούθησαν τότε το βίντεο, οι εκρήξεις αυτές αντηχούν απευθείας στους ήδη φουσκωμένους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος, προκαλώντας δικαιολογημένη ανησυχία και έντονες συζητήσεις.
Από τη μία πλευρά, η επίσημη κυβερνητική γραμμή υπεραμύνεται της ταχείας απολιγνιτοποίησης, προτάσσοντας το δυσβάσταχτο κόστος των ευρωπαϊκών ρύπων που επιβαρύνει ακόμη και μια υπερσύγχρονη μονάδα όπως η Πτολεμαΐδα 5. Από την άλλη, όμως, γεννάται ένα εύλογο και μάλλον αγωνιώδες ερώτημα που απασχολεί κάθε σκεπτόμενο καταναλωτή είναι μήπως η άκρατη και σχεδόν μονομανής επένδυση στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) μας στερεί μια πολύτιμη εναλλακτική ασφαλείας αν συμβεί κάτι απρόοπτο στη διεθνή σκακιέρα;
Η απάντηση δεν είναι καθόλου απλή, καθώς η τρέχουσα στρατηγική μοιάζει με ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα που ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στην εθνική φιλοδοξία και τις ξένες γεωπολιτικές σκοπιμότητες.
Η Ελλάδα μετατρέπεται με ταχύτατους ρυθμούς σε μια κεντρική πύλη εισόδου φυσικού αερίου για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω του περίφημου «Κάθετου Διαδρόμου». Το κυβερνητικό πλάνο επιδιώκει να λειτουργήσει η χώρα μας ως διαμετακομιστικός κόμβος, διοχετεύοντας κυρίως αμερικανικό αέριο μέχρι και το Κίεβο, ενισχύοντας τη δυναμικότητα μεταφοράς προς τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Ρουμανία. Αν και η Αθήνα ντύνει αυτή την επιλογή με τα χρώματα της εθνικής αναβάθμισης, δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς τις επίσημες παραδοχές αμερικανικών οργανισμών, οι οποίοι δηλώνουν ανοιχτά ότι το συγκεκριμένο έργο εξυπηρετεί πρωτίστως τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή.
Το πιο εντυπωσιακό, ωστόσο, στην όλη ιστορία είναι η κραυγαλέα οικολογική αντίφαση αυτής της μετάβασης. Ενώ ο εγχώριος λιγνίτης ξορκίζεται για το βαρύ περιβαλλοντικό του αποτύπωμα, το εισαγόμενο LNG προωθείται ως το «καθαρό» καύσιμο που θα μας οδηγήσει στην πράσινη ανάπτυξη. Η πραγματικότητα όμως, όπως επισημαίνουν έμπειροι αναλυτές της αγοράς και πρόσφατες διεθνείς επιστημονικές μελέτες, είναι πολύ πιο γκρίζα. Η διαδικασία υγροποίησης, η μακρινή μεταφορά με δεξαμενόπλοια και η επαναεριοποίηση απαιτούν τεράστια ποσά ενέργειας, ενώ οι διαρροές μεθανίου κατά τη διαδρομή δημιουργούν ένα κλιματικό αποτύπωμα που, σε βάθος εικοσαετίας, μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και κατά 33% βαρύτερο από αυτό του παραδοσιακού άνθρακα.
Σε καθαρά οικονομικό επίπεδο, ο ισχυρισμός ότι ο λιγνίτης είναι πλέον απαγορευτικός δοκιμάζεται σκληρά από τους ίδιους τους αριθμούς. Με την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη να κινείται σταθερά σε υψηλά επίπεδα, κοντά στα 43 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η Πτολεμαΐδα 5 αποδεικνύεται στην πράξη φθηνότερη επιλογή από τις μονάδες φυσικού αερίου, ακόμη και με συνυπολογισμένο το τσουχτερό κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO₂.
Το οικονομικό πλεονέκτημα του εγχώριου καυσίμου ενεργοποιείται κάθε φορά που το αέριο ξεπερνά τα 35 ευρώ, κάτι που τείνει να γίνει η νέα κανονικότητα στην αγορά.
Συνεπώς, η πλήρης πρόσδεση της χώρας στο άρμα ενός αποκλειστικά εισαγόμενου καυσίμου, η τιμή του οποίου εξαρτάται από αστάθμητους εξωτερικούς παράγοντες, μοιάζει με μια επιλογή που θυσιάζει την ενεργειακή μας αυταρέσκεια.
Η διατήρηση της λιγνιτικής ισχύος ως στρατηγικής εφεδρείας, τουλάχιστον μέχρι να αναπτυχθούν ώριμα και αξιόπιστα συστήματα αποθήκευσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ίσως δεν αποτελεί οπισθοδρόμηση.
Αντίθετα, είναι μια στοιχειώδης κίνηση αυτοσυντήρησης και μια απαραίτητη δικλείδα ασφαλείας για να μην βρεθούμε ξαφνικά στο σκοτάδι αν μια νέα γεωπολιτική κρίση τινάξει τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες στον αέρα.
