Η διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ, με τη δυνατότητα να επιβάλλουν φόρους και η ανακατανομή αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος στους δήμους και στις περιφέρειες κυριάρχησαν στην ημερίδα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) για την ανάδειξη των θέσεων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενόψει της συζήτησης για την επόμενη συνταγματική αναθεώρηση.
Την κήρυξη των εργασιών πραγματοποίησε ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, ο οποίος ανέφερε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να αποτελεί έναν ισχυρό πυλώνα δημοκρατίας με διακριτές αρμοδιότητες, αυτοτέλεια και λογοδοσία. «Η ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης δεν είναι θεωρητικό αίτημα. Είναι πρακτική αναγκαιότητα», σημείωσε χαρακτηριστικά, αξιοποιώντας και την προσωπική του εμπειρία από τη θητεία του ως δήμαρχος Αθηναίων και ως πρόεδρος της ΚΕΔΕ.
Ο κ. Κακλαμάνης ανέδειξε ως βασικές προτεραιότητες της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και Αυτοδιοίκησης, την ενίσχυση της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, τη θεσμική ενδυνάμωση της λογοδοσίας και της διαφάνειας, καθώς και την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών μέσω μορφών συμμετοχικής δημοκρατίας.
Παράλληλα, τόνισε ότι η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν πρέπει να υπηρετεί πρόσκαιρες σκοπιμότητες, αλλά να διαμορφώσει ένα σταθερό και μακροπρόθεσμα λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για το μέλλον της χώρας, ενισχύοντας τη δημοκρατία, τη θεσμική ισορροπία και την αποτελεσματικότητα του κράτους.
Πρ. Παυλόπουλος: «Οι συνταγματικές διατάξεις είναι πληρέστατες. Το ζήτημα είναι αν εφαρμόστηκαν»
Ο συνταγματολόγος Προκόπης Παυλόπουλος ανέδειξε ως βασικό πρόβλημα όχι την έλλειψη συνταγματικών προβλέψεων για την Αυτοδιοίκηση, αλλά τη μη συνεπή εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 101 και 102 του Συντάγματος στην πράξη.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και επίτιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ αναφέρθηκε εκτενώς στις θεσμικές τομές που εισήγαγε το Σύνταγμα του 1975 για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, επισημαίνοντας ότι οι προβλέψεις για τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ είναι ήδη ιδιαίτερα ισχυρές και πλήρεις σε επίπεδο συνταγματικής κατοχύρωσης.
Όπως σημείωσε, η έννοια της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας διαφέρει ουσιωδώς από την έννοια της αυτονομίας και πρέπει να προσεγγίζεται με βάση τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού διοικητικού συστήματος και της γεωγραφικής φυσιογνωμίας της χώρας. Ο κ. Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι η διοικητική αυτοτέλεια των Δήμων συνδέεται άμεσα με την ουσιαστική άσκηση τοπικών αρμοδιοτήτων και τη δυνατότητα διαχείρισης των τοπικών υποθέσεων, επισημαίνοντας ότι κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος προς την Αυτοδιοίκηση πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στη διαχρονική αδυναμία εφαρμογής των συνταγματικών προβλέψεων στην πράξη, σημειώνοντας ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση παραμένει χωρίς επαρκείς οικονομικούς πόρους, προσωπικό και αναγκαίες υποδομές.
«Οι συνταγματικές διατάξεις είναι πληρέστατες. Το ζήτημα είναι αν εφαρμόστηκαν», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «με ευνουχισμένους ΟΤΑ δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον». Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας έκανε επίσης λόγο για ουσιαστική αποτυχία του αποκεντρωτικού μοντέλου στη χώρα, επισημαίνοντας ότι στην πράξη δεν λειτουργεί αποτελεσματικά ένα πραγματικά αποκεντρωμένο διοικητικό σύστημα.
Κλείνοντας, τόνισε την ανάγκη εξορθολογισμού του νομοθετικού πλαισίου και διασφάλισης της αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής, ώστε η Τοπική Αυτοδιοίκηση να μπορέσει να ασκήσει ουσιαστικά τον θεσμικό της ρόλο.
Ευ. Βενιζέλος: «Το Σύνταγμα να εξειδικευθεί με πιο στοχευμένο τρόπο υπέρ της Αυτοδιοίκησης»
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του ΑΠΘ υπογράμμισε από την πλευρά του ότι βασική προϋπόθεση κάθε συζήτησης για συνταγματική αναθεώρηση είναι πρωτίστως ο ουσιαστικός σεβασμός και η συνεπής εφαρμογή του ίδιου του Συντάγματος.
Κατά την παρέμβασή του αναφέρθηκε εκτενώς στη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 και στις σημαντικές θεσμικές τομές που εισήχθησαν τότε υπέρ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επισημαίνοντας ότι η Αυτοδιοίκηση αποτελεί θεσμό της ενεργού διοίκησης και βρίσκεται πιο κοντά από κάθε άλλο επίπεδο διακυβέρνησης στην αρχή της επικουρικότητας. Ο κ. Βενιζέλος ανέδειξε τη σημασία του τεκμηρίου αρμοδιότητας των ΟΤΑ, της δυνατότητας μεταφοράς κρατικών αρμοδιοτήτων προς την Αυτοδιοίκηση, αλλά και της έννοιας των τοπικών υποθέσεων ως θεμελιώδους πυλώνα της αυτοδιοικητικής λειτουργίας.
Παράλληλα, επισήμανε ότι στο άρθρο 102 του Συντάγματος υπάρχουν ακόμη σημαντικά και αναξιοποίητα ερμηνευτικά και κανονιστικά περιθώρια, αναφερόμενος ιδιαίτερα στη δυνατότητα συγκρότησης συνδέσμων ΟΤΑ για την υλοποίηση υπερτοπικών έργων, ειδικών λειτουργιών και κοινών αρμοδιοτήτων, όπως προβλεπόταν ήδη από το Σύνταγμα του 1975.
Όπως υπογράμμισε, η παράλληλη εξέλιξη της συζήτησης για τη συνταγματική αναθεώρηση και του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική συγκυρία για τον συνολικό επαναπροσδιορισμό του ρόλου της Αυτοδιοίκησης.
Ο κ. Βενιζέλος στάθηκε ιδιαίτερα και στις νέες προκλήσεις που καλείται να διαχειριστεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη σύγχρονη εποχή, αναφερόμενος στην πολιτική προστασία υπό τις συνθήκες της κλιματικής κρίσης, στην κοινωνική συνοχή και συμπερίληψη, καθώς και στις επιπτώσεις της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης στη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών. «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον πολίτη και καλείται να δώσει έξυπνες, ευαίσθητες και αποτελεσματικές απαντήσεις στα νέα κοινωνικά προβλήματα», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας την ανάγκη η συνταγματική υποδομή της χώρας να εξειδικευθεί με πιο στοχευμένο τρόπο υπέρ της Αυτοδιοίκησης.
Ο πρόεδρος του Τμήματος Τοπικών Αρχών του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης και τέως δήμαρχος Μυκόνου Κωνσταντίνος Κουκάς ανέδειξε τη σημασία του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως θεμελιώδους θεσμικού κεκτημένου της ευρωπαϊκής δημοκρατίας.
Επισήμανε ότι ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει σημαντικά βήματα θεσμικού εκσυγχρονισμού και εναρμόνισης της χώρας με τις ευρωπαϊκές αρχές της τοπικής δημοκρατίας. Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία που αποκτά σήμερα η συζήτηση για την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επισημαίνοντας ότι σε ολόκληρη την Ευρώπη βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη ένας ευρύτερος διάλογος για ένα νέο δημοκρατικό συμβόλαιο μεταξύ πολιτών και θεσμών.
Όπως σημείωσε, το ίδιο το Συμβούλιο της Ευρώπης, μέσα από την πρωτοβουλία «New Democratic Pact for Europe», αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης προς τη δημοκρατία και τους θεσμούς, γεγονός που επαναφέρει στο επίκεντρο την ανάγκη για περισσότερη συμμετοχή των πολιτών, μεγαλύτερη εγγύτητα στη λήψη αποφάσεων, ισχυρότερη λογοδοσία και ενδυνάμωση της τοπικής δημοκρατίας. «Η αποκέντρωση δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι εγγύηση δημοκρατίας», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Ευ. Στυλιανίδης: «Προτεραιότητα η Αυτοδιοίκηση και η χώρα, όχι κομματικές σκοπιμότητες»
Στη θεματική «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση», εισηγήθηκε ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, Βουλευτής Ροδόπης της Νέας Δημοκρατίας, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, εισηγητής της ΝΔ για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, ο οποίος αναγνώρισε τη θεσμική πρωτοβουλία και την ετοιμότητα της ΚΕΔΕ να συμμετάσχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για τη συνταγματική αναθεώρηση. Όπως επισήμανε, η ΚΕΔΕ υπήρξε ο πρώτος θεσμικός και κοινωνικός φορέας που άνοιξε δημόσια τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος, καταθέτοντας συγκεκριμένη πρόταση για τη συμπερίληψη των άρθρων 101 και 102 στις αναθεωρητέες διατάξεις, συνοδευόμενη από πλήρη τεκμηρίωση στη βάση του εθνικού και του ευρωπαϊκού δικαίου. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συνταγματική αναθεώρηση ως την κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία, μέσα από την οποία δοκιμάζεται η δυνατότητα του πολιτικού συστήματος να διαλέγεται υπεύθυνα, νηφάλια και επιστημονικά τεκμηριωμένα, οικοδομώντας συναινέσεις με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. «Η συνταγματική αναθεώρηση μας δίνει τη δυνατότητα να επιχειρήσουμε μια ουσιαστική επανεκκίνηση και στον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», σημείωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι όχι οι κομματικές σκοπιμότητες, αλλά το συμφέρον της Αυτοδιοίκησης και της χώρας.
Ακολούθως, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και Δρ. Συνταγματολόγος Παναγιώτης Δουδωνής, τόνισε πως ως κόμμα θα καταθέσουν τις δικές τους προτάσεις στο πλαίσιο της Αναθεώρησης του Συντάγματος κάνοντας μια πρώτη ανάγνωση σε αυτές για συγκεκριμένα άρθρα που αφορούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Έκανε σαφές μεταξύ άλλων, ότι θεωρείται προαπαιτούμενο και για τον ίδιο η οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ανέδειξε τον κομβικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη λειτουργία της δημοκρατίας, επισημαίνοντας ότι η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση συνδέεται άμεσα με το μοντέλο αποκέντρωσης και άσκησης δημόσιας εξουσίας στη χώρα.
Κατά την παρέμβασή του αναφέρθηκε σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την κατανομή των τοπικών αρμοδιοτήτων, την έννοια των τοπικών υποθέσεων, το πλαίσιο εποπτείας επί των ΟΤΑ, την έλλειψη προσωπικού καθώς και τη λειτουργία των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα της οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων, υπογραμμίζοντας ότι θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα οι ΟΤΑ να μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και μέσα σε ένα σαφές θεσμικό και ελεγκτικό πλαίσιο, να επιβάλλουν οικονομικά βάρη που θα αποδίδονται απευθείας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και δεν θα περιορίζονται αποκλειστικά στα ανταποδοτικά τέλη, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «ο μεγάλος σταυρός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σήμερα είναι η διάκριση μεταξύ φόρου και ανταποδοτικού τέλους» που δημιουργεί σημαντικούς περιορισμούς στη χρηματοδοτική ευελιξία των Δήμων.
Λ. Κυρίζογλου: ««Η συνταγματική αναθεώρηση να αποτελέσει αφετηρία μιας βαθιάς διοικητικής μεταρρύθμισης»
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης Λάζαρος Κυρίζογλου υπογράμμισε ότι η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση αφορά τον συνολικό επαναπροσδιορισμό της σχέσης κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών, επισημαίνοντας ότι το Σύνταγμα οφείλει να λειτουργεί ως θεσμικό πλαίσιο ενότητας, δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής.
Όπως ανέφερε, η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει θεσμικό καθήκον να συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για την αναθεώρηση του Συντάγματος, καταθέτοντας τεκμηριωμένες θέσεις για τη λειτουργία του κράτους και των δημοκρατικών θεσμών.
Ο κ. Κυρίζογλου τόνισε ότι η ΚΕΔΕ υποστηρίζει διαχρονικά την ανάγκη προώθησης μιας ολοκληρωμένης Διοικητικής Μεταρρύθμισης, που θα ενισχύει τον επιτελικό ρόλο της Κεντρικής Διοίκησης και θα προωθεί την ουσιαστική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρων προς την Αυτοδιοίκηση.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη ενίσχυσης της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων, επισημαίνοντας ότι κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων πρέπει να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους και τα αναγκαία διοικητικά εργαλεία.
Ο κ. Κυρίζογλου υπενθύμισε ότι η ΚΕΔΕ ήδη από τον Φεβρουάριο του 2026 είχε χαιρετίσει την έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης ως σημαντικό βήμα για τον αναγκαίο θεσμικό εκσυγχρονισμό της χώρας, ενώ στη συνέχεια δημοσιοποίησε αρχικό κείμενο προτάσεων και προχώρησε στη διοργάνωση της σημερινής ημερίδας, με στόχο τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης και τεκμηριωμένης πρότασης της Αυτοδιοίκησης.
Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας σε χαιρετισμό που απηύθυνε άσκησε κριτική στο σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κάνοντας λόγο για διατήρηση και ενίσχυση της «χρονίζουσας θεσμικής ανισορροπίας» μεταξύ κεντρικού κράτους και δήμων.
Υποστήριξε ότι αντί να ενισχύεται η αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης, αφαιρούνται κρίσιμες αρμοδιότητες από τους δήμους και ενισχύεται ο συγκεντρωτισμός της κεντρικής διοίκησης.
Ο κ. Δούκας αναφέρθηκε ειδικότερα στη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) για το σχέδιο του νέου Κώδικα, σημειώνοντας ότι αρκετές από τις προβλεπόμενες διατάξεις κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν της θεσμικής αποκέντρωσης. Όπως είπε, αρμοδιότητες όπως οι πολεοδομίες απομακρύνονται από τους δήμους, ενώ ζητήματα τοπικού χαρακτήρα, όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, αποφασίζονται από τα υπουργεία, χωρίς, σε πολλές περιπτώσεις, τη σύμφωνη γνώμη των δημοτικών συμβουλίων.
Παράλληλα, χαρακτήρισε «παράδοξο» το γεγονός ότι εξακολουθούν να λειτουργούν αποκεντρωμένες διοικήσεις με διορισμένους γενικούς γραμματείς, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να ακυρώνουν αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων. Όπως τόνισε, το Σύνταγμα προβλέπει την ύπαρξη αποκεντρωμένων γενικών γραμματειών, όχι όμως κατ’ ανάγκη αποκεντρωμένων διοικήσεων με τις σημερινές αρμοδιότητες.
Ο δήμαρχος Αθηναίων έκανε επίσης αναφορά στη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να ισχύει ο «μνημονιακός κόφτης», ο οποίος μειώνει σημαντικά τους πόρους των δήμων από τον κρατικό προϋπολογισμό, παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει εξέλθει από τα μνημόνια.
ΑΠΕ-ΜΠΕ, Γιώργος Μανουσακάκης
Πηγή: FANTOMAS.GR
