Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η νευρικότητα επέστρεψε για τα καλά στις διεθνείς αγορές και τα στοιχήματα των επενδυτών δείχνουν πλέον μια ξεκάθαρη στροφή. Εκεί που όλοι ήλπιζαν σε μια παρατεταμένη περίοδο σταθερότητας ή και περαιτέρω αποκλιμάκωσης του κόστους χρήματος, οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, κυρίως λόγω της ενέργειας, αναγκάζουν τους επενδυτές να ποντάρουν σε αυξήσεις επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εντός του 2026. Η Φρανκφούρτη διατηρεί προς το παρόν στάση αναμονής, όμως οι αγορές προεξοφλούν ότι η ανάγκη για προστασία της σταθερότητας των τιμών θα φέρει και πάλι τη σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής στο τραπέζι.
Για τις Ελληνικές τράπεζες, αυτό το σενάριο αποτελεί ένα νόμισμα με δύο όψεις. Από τη μία πλευρά, μια νέα άνοδος των επιτοκίων ενισχύει άμεσα τα καθαρά επιτοκιακά τους έσοδα. Η ψαλίδα ανάμεσα στα επιτόκια χορηγήσεων και τα επιτόκια καταθέσεων, το λεγόμενο spread, παραμένει παραδοσιακά υψηλή στη χώρα μας, γεγονός που σημαίνει ότι οι τράπεζες θα δουν την κερδοφορία τους να τονώνεται βραχυπρόθεσμα. Από την άλλη πλευρά, όμως, ελλοχεύει ο μεγάλος φόβος των συστημικών ομίλων, που δεν είναι άλλος από τη δημιουργία μιας νέας γενιάς κόκκινων δανείων. Αν οι ρυθμοί ανάπτυξης επιβραδυνθούν και το κόστος δανεισμού αυξηθεί απότομα, η ικανότητα των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους θα δοκιμαστεί σκληρά, πιέζοντας τους ισολογισμούς των τραπεζών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα επηρεαστούν οι ίδιοι οι πολίτες αν αυτό το σενάριο γίνει πραγματικότητα. Η απάντηση δεν είναι ενιαία, καθώς εξαρτάται από τη θέση που έχει ο καθένας απέναντι στο τραπεζικό σύστημα. Για τους δανειολήπτες με υφιστάμενα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, τα νέα είναι μάλλον δυσάρεστα. Παρά τα αναχώματα και τα “ταβάνια” που έχουν συμφωνηθεί κατά καιρούς για την προστασία των στεγαστικών δανείων, μια γενικευμένη άνοδος θα αυξήσει τη μηνιαία δόση, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών που ήδη πιέζονται από την ακρίβεια στην καθημερινότητα. Ακόμη μεγαλύτερο θα είναι το πλήγμα για όσους σχεδιάζουν τώρα να ζητήσουν νέο στεγαστικό ή καταναλωτικό δάνειο, καθώς τα κριτήρια έγκρισης θα γίνουν αυστηρότερα και το τελικό κόστος πιο τσουχτερό.
Στον αντίποδα, οι καταθέτες θα μπορούσαν θεωρητικά να ελπίζουν σε μια μικρή βελτίωση των αποδόσεών τους. Ωστόσο, η ελληνική εμπειρία δείχνει ότι οι αυξήσεις στα επιτόκια των προθεσμιακών καταθέσεων περνάνε με μεγάλη καθυστέρηση και με το σταγονόμετρο στους απλούς αποταμιευτές, ενώ οι απλές καταθέσεις ταμιευτηρίου θα παραμείνουν καθηλωμένες κοντά στο μηδέν.
Σε ένα ευρύτερο οικονομικό επίπεδο, το ακριβότερο χρήμα λειτουργεί πάντα ως φρένο για την κατανάλωση και τις ιδιωτικές επενδύσεις. Όταν το κόστος δανεισμού ανεβαίνει, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναβάλλουν τα επεκτατικά τους σχέδια και οι πολίτες γίνονται πιο διστακτικοί στις μεγάλες αγορές. Αν τα στοιχήματα των επενδυτών βγουν αληθινά, η ελληνική κοινωνία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, όπου η διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού θα απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη προσοχή . Κοινώς τα δύσκολα είναι μπροστά ….
