Του Χρήστου Καπούτση
Από την Κάρπαθο στη Σούδα, από το Αιγαίο στον Περσικό Κόλπο: η αναδιάταξη της ελληνικής αεράμυνας αποκαλύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό «παιχνίδι»
Η πυροβολαρχία Patriot που είχε αναπτυχθεί στην Κάρπαθο τον Μάρτιο, στο πλαίσιο της ελληνικής αμυντικής αντίδρασης στις εξελίξεις του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, αποχώρησε τα ξημερώματα της Κυριακής 23 Αυγούστου και μεταφέρθηκε στη Σούδα. Η μετακίνηση εντάσσεται στην αναδιάταξη της ελληνικής αεράμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες από κυβερνητικούς αξιωματούχους (διπλωμάτες στρατιωτικούς), αποσκοπεί πρωτίστως στην ενίσχυση της προστασίας της αεροναυτικής βάσης Σούδας και των κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών της.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η Σούδα δεν είναι απλώς μία ακόμη ελληνική στρατιωτική εγκατάσταση. Η αεροναυτική βάση της Σούδας, αποτελεί κρίσιμη υποδομή για την αμερικανική και νατοϊκή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Και η μετακίνηση των Patriot πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τεχεράνη έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την απειλή επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στόχων και υποδομών στην Ευρώπη. Πρόσφατες πληροφορίες έχουν αναφερθεί σε πιθανούς στόχους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ η ιρανική ηγεσία έχει προειδοποιήσει χώρες που επιτρέπουν τη χρήση του εδάφους τους για αμερικανικές επιχειρήσεις.
Άρα, η επίσημη εξήγηση για τη μετακίνηση προς τη Σούδα έχει ισχυρό επιχειρησιακό υπόβαθρο.
Όμως υπάρχει και μια δεύτερη ανάγνωση. Η Κάρπαθος και η τουρκική αντίδραση. Η ανάπτυξη των Patriot στην Κάρπαθο είχε προκαλέσει από τον Μάρτιο έντονη αντίδραση της Άγκυρας. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας είχε υποστηρίξει ότι η Κάρπαθος θα πρέπει να παραμένει αποστρατιωτικοποιημένη, ενώ το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών είχε επίσης διαμαρτυρηθεί. Η Ελλάδα απέρριψε κατηγορηματικά τις αιτιάσεις, χαρακτηρίζοντάς τες αβάσιμες και επαναλαμβάνοντας, ότι δεν συζητά με την Τουρκία τη διάταξη των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Τον Μάιο, μάλιστα, όταν το ΚΥΣΕΑ αποφάσισε την απόσυρση των Patriot από την Κάρπαθο και τον Έβρο, η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η απόφαση υπαγορευόταν από την αλλαγή των γεωπολιτικών συνθηκών και όχι από τις τουρκικές πιέσεις. Για την Κάρπαθο προβλέφθηκε μάλιστα η ανάπτυξη δύο Mirage 2000-5, ώστε να μη δημιουργηθεί επιχειρησιακό κενό.
Σήμερα, όμως, έχουμε μια διαφορετική εικόνα: Η πυροβολαρχία Patriot που είχε παραμείνει στην Κάρπαθο τελικά μετακινήθηκε στη Σούδα, δηλαδή ένα αδιαμφισβήτητο γεωπολιτικό αποτέλεσμα: ένα ελληνικό αντιαεροπορικό σύστημα απομακρύνεται από ένα νησί του νοτιοανατολικού Αιγαίου και μεταφέρεται στην Κρήτη. Και αυτό, ανεξάρτητα από την ελληνική πρόθεση, συμπίπτει με μια πάγια τουρκική επιδίωξη, που ήταν και είναι, η απομάκρυνση του αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού συστήματος ΠΑΤΡΙΟΤ, από την Κάρπαθο, αφού, κατά την Τουρκία η Κάρπαθος ανήκει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που θα πρέπει να είναι αποστρατιωτικοποιημένα.
Η διαφορά ανάμεσα στην πρόθεση και στο αποτέλεσμα είναι σημαντική στη διεθνή πολιτική.
Και με τους Patriot στη Σαουδική Αραβία τι γίνεται;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να διατηρεί πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, στην περιοχή Γιανμπού, όπου βρίσκεται από το 2021 στο πλαίσιο της διμερούς αμυντικής συνεργασίας και της διεθνούς πρωτοβουλίας Integrated Air and Missile Defense Concept. Και πλέον δεν πρόκειται απλώς για μια αποστολή στρατιωτικής παρουσίας.
Τον Μάρτιο, οι ελληνικοί Patriot αναχαίτισαν δύο ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς εγκαταστάσεις διύλισης στην περιοχή Γιανμπού. Στις 25 Ιουλίου αναχαίτισαν επίσης δύο βαλλιστικούς πυραύλους από την Υεμένη και UAV, σε μία ημέρα κατά την οποία η ελληνική πυροβολαρχία ενεπλάκη επανειλημμένα επιχειρησιακά.
Με άλλα λόγια, οι ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία έχουν πλέον αποκτήσει πραγματική πολεμική εμπειρία.
Η Σαουδική Αραβία, έχει εκφράσει σε ανώτατο επίπεδο και με κατηγορηματικό τρόπο, την ικανοποίησή της στην Ελλάδα.
Και παρόλα αυτά εμφανίζεται το εξής παράδοξο.
Στις 7 Αυγούστου, η Σαουδική Αραβία υπέγραψε με την Τουρκία και το Πακιστάν την αποκαλούμενη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Η συμφωνία παρουσιάζεται από τις τρεις χώρες ως αμυντική και όχι ως στρεφόμενη εναντίον συγκεκριμένου κράτους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Σαουδική Αραβία έγινε «σύμμαχος της Τουρκίας εναντίον της Ελλάδας». Μια τέτοια ερμηνεία θα ήταν υπεραπλουστευτική.
Σημαίνει όμως κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: το περιφερειακό στρατηγικό περιβάλλον μέσα στο οποίο η Ελλάδα προσφέρει στρατιωτικές δυνατότητες στη Σαουδική Αραβία έχει μεταβληθεί.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε τον Αύγουστο να επανεξετάζει πλέον σε μηνιαία βάση την παραμονή της ελληνικής πυροβολαρχίας στη Σαουδική Αραβία, αντί της προηγούμενης ετήσιας επανεξέτασης.
Το ερώτημα, επομένως, είναι απολύτως θεμιτό:
Εάν ένας ελληνικός Patriot είναι σήμερα τόσο κρίσιμος για την προστασία ελληνικών και συμμαχικών υποδομών στη Σούδα, πόσο λογικό είναι να παραμένει μια αντίστοιχη πολύτιμη επιχειρησιακή δυνατότητα εκτός Ελλάδας, στη Σαουδική Αραβία;
Είναι σαφές ότι η Ελλάδα έχει αυξημένες ανάγκες αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας.
Και αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα. Δεν είναι πλέον μόνο ελληνοτουρκικό το παιχνίδι.
Την ίδια χρονική περίοδο έχουμε: την αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν, την απειλή κατά αμερικανικών στόχων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, τη στρατηγική αναβάθμιση της Σούδας, τη μετακίνηση των Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη,
τη συνέχιση της ελληνικής αποστολής Patriot στη Σαουδική Αραβία, τη νέα αμυντική σύμπραξη Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν, την αυξανόμενη περιφερειακή δραστηριότητα της Τουρκίας, την ένταση Τουρκίας–Ισραήλ με επίκεντρο, μεταξύ άλλων, τη Συρία, και τη συνεχιζόμενη ελληνοκυπριακή και ισραηλινή στρατηγική συνεργασία.
Το «μεγάλο παιχνίδι», επομένως, δεν είναι πλέον μόνο ελληνοτουρκικό. Είναι η αναδιαμόρφωση της ισορροπίας ισχύος από τον Περσικό Κόλπο έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Και στο κέντρο αυτής της αναδιάταξης βρίσκεται η ενέργεια: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, αγωγοί, λιμένες, θαλάσσιοι διάδρομοι και, πάνω απ’ όλα, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφίας, βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτό το στρατηγικό σταυροδρόμι.
Τα «ήρεμα νερά» δεν άλλαξαν τη γεωπολιτική
Κάπου εδώ χρειάζεται να ξαναδούμε και το περίφημο αφήγημα των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο. Τα «ήρεμα νερά» μπορεί να ήταν μια χρήσιμη πολιτική διαχείρισης της έντασης. Δεν αποτέλεσαν, όμως, από μόνα τους αλλαγή της τουρκικής στρατηγικής.
Η Άγκυρα δεν εγκατέλειψε τη «Γαλάζια Πατρίδα», ούτε τις ευρύτερες αναθεωρητικές της θέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντίθετα, επιχειρεί να αξιοποιήσει τη νέα περιφερειακή συγκυρία για να ενισχύσει τον ρόλο της ως αναγκαίας δύναμης για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ και τον αραβικό κόσμο.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής συγκυρίας. Η Τουρκία δεν κοιτάζει μόνο το Αιγαίο.
Κοιτάζει τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο, την Κύπρο, τη Λιβύη, τον αραβικό κόσμο και τον Περσικό Κόλπο. Και προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτική και στρατηγική επιρροή.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση μόνο με όρους ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Χρειάζεται ευρύτερη στρατηγική. Η αεράμυνα δεν είναι μόνο «συμμαχικό νόμισμα», αλλά εθνική απαίτηση. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να είναι αξιόπιστος σύμμαχος. Να συμμετέχει σε διεθνείς αποστολές. Να στηρίζει εταίρους. Να προσφέρει δυνατότητες όταν αυτό εξυπηρετεί και τα ελληνικά συμφέροντα. Αλλά υπάρχει μια βασική αρχή:
Η εθνική αεράμυνα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως συμμαχική συνεισφορά. Είναι, πρώτα απ’ όλα, εθνική δυνατότητα και εθνική ανάγκη.
Κάθε πυροβολαρχία Patriot είναι πολύτιμη. Δεν είναι όμως απλώς ένα οπλικό σύστημα. Είναι προσωπικό, εκπαίδευση, αισθητήρες, χρόνος αντίδρασης, επιχειρησιακή διαθεσιμότητα και δυνατότητα προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Και σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρίσκεται στο σταυροδρόμι πολλαπλών κρίσεων, η κατανομή αυτών των περιορισμένων δυνατοτήτων πρέπει να γίνεται με ένα ερώτημα πάνω απ’ όλα: Πού είναι μεγαλύτερη η ανάγκη για την ελληνική ασφάλεια; Η απάντηση δεν μπορεί να καθορίζεται ούτε από την Τουρκία ούτε από τη Σαουδική Αραβία ούτε από οποιονδήποτε τρίτο.
Πρέπει να καθορίζεται από την ελληνική στρατηγική.
Τα «ήρεμα νερά» μπορεί να φαίνονταν ήρεμα στην επιφάνεια. Κάτω από την επιφάνεια, όμως, η γεωπολιτική θάλασσα δεν ηρέμησε ποτέ.
