Αν και ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε πίσω στα σχέδια περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, οι απειλές του και ο φόβος που σκόρπισε σε Ευρώπη και ΝΑΤΟ λειτούργησε ως σοκ αφύπνισης για τις Βρυξέλλες. Η Ευρώπη συνειδητοποίησε πως το πλαίσιο ασφάλειας και εξάρτησης από τις ΗΠΑ έχει πλέον ραγίσει.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν ενωμένοι, παρά τις αντιθέσεις τους, κατά την Έκτακτη Σύνοδο Κορυφής που συγκλήθηκε για τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία. Εμανουέλ Μακρόν και Φρίντριχ Μερτς, οι 2 ισχυρότεροι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προειδοποίησαν πως το ΝΑΤΟ έχει εκτινάξει την Ένωση σε μία νέα πραγματικότητα, αυτή της πλήρους ανεξαρτησίας της.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να λειτουργήσουμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε στους δημοσιογράφους η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο τέλος της πεντάωρης συνεδρίασης.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες και αξιωματούχοι, όπως αναφέρει το Politico, παρατηρούν πως στη Σύνοδο Κορυφής δεν παρατηρήθηκαν εντάσεις, διαφωνίες και υψηλοί τόνοι παρά μόνο το σιωπηρό μήνυμα πως η ρήξη που έχει έρθει, αλλάζει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η Δύση, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αυτό, παρά το γεγονός πως ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε πίσω και «συμβιβάστηκε» σε ένα σχέδιο που θα του έδινε «λευκή επιταγή» για στρατιωτικές αλλαγές στη Γροιλανδία, όπως αποκαλύπτει το Bloomberg.
Αν και η στροφή προς την ανεξαρτησία της ΕΕ ωρίμαζε εδώ και χρόνια -ειδικά από την στιγμή που ανέβηκε για πρώτη φορά στην προεδρία ο Ντόναλντ Τραμπ- οι απίστευτες απειλές του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, έκαναν τους ηγέτες της ΕΕ να σχεδιάσουν γρήγορα τα επόμενα βήματά τους. Συνειδητοποίησαν πως από εκεί και μετά έπρεπε να πορευτούν μόνοι τους.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», δήλωσε διπλωμάτης χώρας της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. «Είναι σοκ-θεραπεία. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε ό,τι ήταν πριν. Το λένε οι ηγέτες εδώ και μέρες».
Αυτήν την εβδομάδα υπήρξαν ενδείξεις για το ποια θα είναι η νέα πορεία για την Ευρώπη. Η αρχική αντίδραση των Ευρωπαίων ηγετών στην κρίση της Γροιλανδίας, η αναστολή μιας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ – ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία, οι απειλές για ευρεία εμπορικά αντίμετρα κατά των ΗΠΑ, έδωσε μια πρώτη γεύση του τι μπορεί να ακολουθήσει.
Οι ηγέτες τόνισαν πως η άμεση αντίδραση στο ζήτημα με την Γροιλανδία, δεν είναι μία μεμονωμένη εξαίρεση. Αντιθέτως, θα πρέπει να καθορίσει την προσέγγιση της Ένωσης σχεδόν σε όλα τα θέματα, από εδώ και πέρα τουλάχιστον.
«Δεν μπορεί να είναι μόνο η ενεργειακή ασφάλεια ή μόνο η άμυνα, δεν μπορεί να είναι μόνο η οικονομική ισχύς ή η εμπορική εξάρτηση. Πρέπει να είναι τα πάντα, όλα μαζί», είπε ένας από τους διπλωμάτες.
Κεντρικό χαρακτηριστικό της νέας ευρωπαϊκής επιδίωξης για ανεξαρτησία είναι η ενότητα, που για χρόνια διέφευγε.
Για τις χώρες του ανατολικού μετώπου της ΕΕ, που ο φόβος της επεκτατικής Ρωσίας έχει μετατρέψει το ΝΑΤΟ σαν «θρησκεία», έχει δημιουργήσει μία υπαρξιακή εξάρτηση από τις ΗΠΑ που κρατούσαν αυτές τις χώρες στο στρατόπεδο της Ουάσινγκτον.
Πέρα από αυτό, τις οδηγούσε σε τριβές με χώρες πιο δυτικά, όπως η Γαλλία, που προωθούν τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Τώρα, όμως, η Γαλλία δεν αποτελεί εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που εκτίθενται άμεσα στον ρωσικό επεκτατισμό δείχνουν διάθεση να στηρίξουν την πορεία προς την ανεξαρτησία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Εσθονία. Η μικρή χώρα της Βαλτικής δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξέταζε το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο μιας «διερευνητικής αποστολής» που οργανώθηκε από το ΝΑΤΟ. Το Ταλίν τελικά δεν έστειλε στρατιώτες — αλλά και μόνο το γεγονός ότι τέθηκε τέτοιο ενδεχόμενο, θεωρήθηκε αξιοσημείωτο.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε σαφείς και ισχυροί, ακόμη και στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα θα φανούν», δήλωσε η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν. «Νομίζω ότι μάθαμε κάτι τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες».
Η Πολωνία, ένας από τους πιο σταθερούς υποστηρικτές των ΗΠΑ, βγήκε επίσης από τη ζώνη άνεσής της. Στις συζητήσεις για την αντίδραση της ΕΕ, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ άφησε να εννοηθεί ότι είναι ανοιχτός στην ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού της ΕΕ — ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, τον περιορισμό επενδύσεων από χώρες που ασκούν πιέσεις, σύμφωνα με τους διπλωμάτες.
«Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε ο Τουσκ. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ, όχι κυριαρχία και όχι εξαναγκασμός. Αυτό δεν λειτουργεί».
Μαθαίνοντας το μάθημα
Παρόμοια συνειδητοποίηση διαμορφώνεται και στις βόρειες, υπέρμαχες του ελεύθερου εμπορίου, χώρες της Ευρώπης.
Αν και κράτη όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία παραδοσιακά αντιτίθενται σε κινήσεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τις εμπορικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ, τα ίδια αυτά κράτη έδειξαν επίσης διάθεση να εξετάσουν αντίμετρα κατά του Ντόναλντ Τραμπ.
«Αυτή είναι μια νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πια σε αυτούς», δήλωσε τέταρτος διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τρία χρόνια», όσο ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο. «Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ. Μάθαμε το μάθημα».
Ακόμη και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική κουλτούρα επί δεκαετίες καθοριζόταν από την πίστη στο ΝΑΤΟ, επανεξετάζει παγιωμένες παραδοχές. Ο Μερτς έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να στηρίξει μια σκληρή εμπορική απάντηση απέναντι στις ΗΠΑ.
Παρότι διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ πιστώνουν αυτές τις κινήσεις στο γεγονός ότι συνέβαλαν στην αλλαγή στάσης του Τραμπ ως προς τις απειλές για δασμούς, προειδοποιούν ότι πλέον απαιτούνται ακόμη πιο δύσκολες αποφάσεις.
«Πρέπει να αναλάβουμε την ιδιοκτησία της ατζέντας μας», πρόσθεσε ο τέταρτος διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα δεν είναι να λέμε “όχι” σε όλα».
