Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Μετα τον θάνατο του Χαμενει , ο πόλεμος με επίκεντρο το Ιράν εισέρχεται σε μια νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση. Η συντονισμένη επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ δεν περιορίζεται, όπως όλα δείχνουν, σε πλήγματα αποτροπής ή σε μια προσπάθεια καθυστέρησης του πυρηνικού προγράμματος της Ιράν. Αυτή τη φορά, ο στρατηγικός στόχος φαίνεται ευρύτερος και πιο φιλόδοξος: η αποδυνάμωση έως και η πτώση του καθεστώτος των μουλάδων, που οικοδομήθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ εκτιμούν ότι το ιρανικό καθεστώς έχει φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο. Οι εσωτερικές κοινωνικές εντάσεις, η οικονομική ασφυξία από τις κυρώσεις και η φθορά της πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας δημιουργούν συνθήκες αστάθειας. Για το Ισραήλ, η εξουδετέρωση της ιρανικής επιρροής θεωρείται υπαρξιακό ζήτημα ασφάλειας, καθώς η Τεχεράνη στηρίζει δυνάμεις όπως η Χεζμπολάχ και άλλες ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αποδυνάμωση της Τεχεράνης θα σήμαινε αναδιάταξη ισορροπιών στη Μέση Ανατολή και περιορισμό της επιρροής ανταγωνιστικών δυνάμεων.
Ωστόσο, η επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος δεν είναι ποτέ απλή υπόθεση. Το ιρανικό σύστημα εξουσίας είναι βαθιά ριζωμένο στους μηχανισμούς ασφαλείας, στους Φρουρούς της Επανάστασης και σε ένα πλέγμα πολιτικοθρησκευτικών δομών. Μια εξωτερική στρατιωτική πίεση μπορεί να οδηγήσει όχι σε κατάρρευση αλλά σε συσπείρωση γύρω από την όποια νεα ηγεσία. Η ιστορία έχει δείξει ότι οι κοινωνίες υπό εξωτερική απειλή συχνά ενισχύουν το εθνικό τους αίσθημα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι μεγάλες δυνάμεις που διατηρούν στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή. Η Ρωσία, ήδη σε αντιπαράθεση με τη Δύση σε πολλαπλά μέτωπα, βλέπει το Ιράν ως πολύτιμο εταίρο. Η συνεργασία τους σε στρατιωτικό και ενεργειακό επίπεδο έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Μια ανοιχτή στήριξη της Μόσχας προς την Τεχεράνη θα μπορούσε να λάβει τη μορφή παροχής οπλικών συστημάτων, πληροφοριών ή διπλωματικής κάλυψης σε διεθνή φόρα. Δύσκολα όμως θα ρισκάρει άμεση στρατιωτική εμπλοκή που θα την έφερνε σε ευθεία σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Αντίστοιχα, η Κίνα έχει σημαντικά οικονομικά συμφέροντα στο Ιράν, κυρίως στον ενεργειακό τομέα και στις επενδύσεις υποδομών. Το Πεκίνο προτιμά τη σταθερότητα και την αποφυγή γενικευμένης ανάφλεξης που θα διατάρασσε τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Πιθανότατα θα κινηθεί σε διπλωματικό επίπεδο, καταδικάζοντας μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες και ενισχύοντας οικονομικά την Τεχεράνη, χωρίς όμως να εμπλακεί στρατιωτικά.
Η ευρύτερη περιοχή κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο γενικευμένης αντιπαράθεσης. Αν το καθεστώς πιεστεί υπαρξιακά, μπορεί να ενεργοποιήσει ακόμα περισσότερο , τα δίκτυα επιρροής του σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη, προκαλώντας πολλαπλές εστίες κρίσης.
Πάντως ένα είναι βέβαιο . Ότι η έκβασή της επιχείρησης δεν θα κριθεί μόνο στα πεδία των στρατιωτικών επιχειρήσεων αλλά και στη γεωπολιτική σκακιέρα όπου Ρωσία και Κίνα θα σταθμίσουν προσεκτικά τα συμφέροντά τους. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορεί να αλλάξει το καθεστώς στην Τεχεράνη, αλλά ποια νέα τάξη πραγμάτων θα προκύψει από μια τέτοια ανατροπή.
