Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η Ελλάδα αποτελεί μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, με περισσότερα από 2.000 ενεργά ρήγματα να διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά περίπλοκο γεωτεκτονικό περιβάλλον. Η γεωγραφική θέση της χώρας πάνω στα όρια της αφρικανικής και της ευρασιατικής λιθοσφαιρικής πλάκας οδηγεί σε συνεχείς μετακινήσεις, πιέσεις και συσσωρεύσεις ενέργειας, οι οποίες εκδηλώνονται με συχνότητα και ένταση μέσα από σεισμικά γεγονότα. Αυτή η φυσική πραγματικότητα καθιστά αναγκαία τη συστηματική και σε βάθος παρακολούθηση των ρηγμάτων, αλλά και την ύπαρξη ενός στιβαρού πλαισίου αντισεισμικού ελέγχου.
Παρά την εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης και την ύπαρξη σύγχρονων εργαλείων καταγραφής, ο δημόσιος διάλογος επανέρχεται συχνά στο κατά πόσο έχει πραγματοποιηθεί ουσιαστικός αντισεισμικός έλεγχος στις δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές. Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους αυστηρότερους αντισεισμικούς κανονισμούς, ο οποίος έχει αναθεωρηθεί πολλές φορές μετά από μεγάλα σεισμικά γεγονότα. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα ενός κανονισμού κρίνεται όχι μόνο από το περιεχόμενό του, αλλά και από τον βαθμό εφαρμογής του στην πράξη.
Μεγάλο μέρος του κτιριακού αποθέματος της χώρας έχει κατασκευαστεί πριν από τη δεκαετία του 1980, όταν ακόμη δεν είχαν υιοθετηθεί σύγχρονοι αντισεισμικοί κανόνες. Αυτό σημαίνει πως χιλιάδες κτίρια, ανάμεσα στα οποία σχολεία, νοσοκομεία και δημόσιες υπηρεσίες, παραμένουν ευάλωτα. Αν και έχουν υλοποιηθεί κατά καιρούς προγράμματα ελέγχων, πολλά εξ αυτών περιορίστηκαν σε οπτικές επιθεωρήσεις, χωρίς να ακολουθήσουν εμπεριστατωμένες στατικές μελέτες ή ενισχύσεις εκεί όπου χρειάζονται.
Ο προβληματισμός εντείνεται όταν λαμβάνουμε υπόψη ότι τα ενεργά ρήγματα δεν είναι στατικά αλλά εξελίσσονται. Νέα δεδομένα από σεισμολογικούς σταθμούς, δορυφορικές μετρήσεις και γεωφυσικές έρευνες δείχνουν συχνά μεταβολές στη σεισμική συμπεριφορά περιοχών όπου παλαιότερα θεωρούνταν χαμηλού κινδύνου. Σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία συστηματικής και τακτικής αξιολόγησης της τρωτότητας των κατασκευών μοιάζει ακόμη πιο κρίσιμη.
Επιπλέον, η σεισμική προστασία δεν αφορά μόνο τα κτίρια, αλλά και τις υποδομές – γέφυρες, φράγματα, δίκτυα ύδρευσης, μεταφορών και ενέργειας. Η καταστροφή ή η δυσλειτουργία τους σε ένα μεγάλο σεισμικό γεγονός μπορεί να προκαλέσει απροσδιόριστες καταστάσεις , δυσχεραίνοντας τις επιχειρήσεις διάσωσης και αποκατάστασης.
Το ερώτημα που αναδύεται είναι κατά πόσο η χώρα έχει προχωρήσει σε έναν ουσιαστικό, καθολικό και συστηματικό αντισεισμικό έλεγχο. Η απάντηση, δυστυχώς, δεν είναι ενθαρρυντική. Χρειάζεται μια νέα εθνική στρατηγική, με προτεραιότητα στους ελέγχους υψηλής ακρίβειας, στη χρηματοδότηση έργων ενίσχυσης και στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Η επένδυση στην πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια· είναι αναγκαιότητα σε μια χώρα όπου τα ρήγματα είναι κομμάτι της καθημερινής γεωλογικής πραγματικότητας. Μόνο με έναν στοχευμένο και συστηματικό σχεδιασμό μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι οι επόμενοι σεισμοί δεν θα μετατραπούν σε τραγωδίες.
