Του Χρήστου Καπούτση
Η κλιμακούμενη ένταση στη Μέση Ανατολή μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε κομβικό πεδίο γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αντιπαράθεσης, με άμεσες επιπτώσεις στην ενέργεια, τη ναυσιπλοΐα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά κρίσιμη, ωστόσο οι αναφορές περί «πλήρους ναυτικού αποκλεισμού» απαιτούν επιφύλαξη. Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη εικόνα γενικευμένου αποκλεισμού από τις ΗΠΑ, το πιθανότερο είναι ενισχυμένη ναυτική επιτήρηση υπό τη CENTCOM (Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση ΗΠΑ), με περιστατικά παρεμβάσεων σε εμπορικά πλοία.
Ιρανική Αντίδραση: Η Τεχεράνη εξετάζει την προσωρινή διακοπή όλων των αποστολών μέσω των Στενών για να αποφύγει μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα προειδοποιεί για το άνοιγμα “νέων μετώπων” μέσω συμμάχων όπως οι Χούθι.
Είναι σαφές ότι βρισκόμαστε σε φάση επικίνδυνης ισορροπίας. Ένα τυχαίο ή ελεγχόμενο επεισόδιο στα Στενά, μπορεί να οδηγήσει σε κλιμάκωση με άμεσες συνέπειες στην παγκόσμια ενέργεια και ναυσιπλοΐα. Πρόκειται για στρατηγικό «σημείο ανάφλεξης» με παγκόσμιες επιπτώσεις.
Κάθε αποσταθεροποίηση στα Στενά του Ορμούζ μεταφράζεται άμεσα σε αύξηση τιμών ενέργειας, διαταραχή εφοδιαστικών αλυσίδων και πίεση στις οικονομίες της Ευρωπαϊκή Ένωση, που είναι και από θύματα της γεωενεργειακής κρίσης και των επιπλοκών στα Στενά του Ορμούζ.
Ο ναυτικός αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ προκαλεί παγκόσμιο γεωενεργειακό «έμφραγμα», εκτινάσσοντας τις τιμές πετρελαίου και LNG. Η Ευρώπη πλήττεται άμεσα, με τις τιμές φυσικού αερίου να καταγράφουν άλμα λόγω της αβεβαιότητας στον εφοδιασμό, απειλώντας τη βιομηχανική παραγωγή. Η κρίση ευνοεί στρατηγικά τη Ρωσία, η οποία αποκομίζει υπερκέρδη από τις αυξημένες διεθνείς τιμές των ενεργειακών προϊόντων, αντισταθμίζοντας τις κυρώσεις. Ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αποδεσμεύει στρατηγικά αποθέματα για σταθεροποίηση, η ναυσιπλοΐα στο ναδίρ και τα δυσθεώρητα ασφάλιστρα κινδύνου κλονίζουν τη διεθνή οικονομία. Η κρίση καθιστά την ενεργειακή απεξάρτηση επιτακτική, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις μετατρέπουν την ενέργεια σε όπλο, ενισχύοντας τα ταμεία της Μόσχας και πυροδοτώντας νέο κύμα πληθωρισμού στην Ε.Ε.
Οι δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, ανοίγοντας αιφνιδιαστικά παράθυρο επανέναρξης διαπραγματεύσεων των ΗΠΑ με το Ιράν, ακόμη και εντός της εβδομάδας στο Πακιστάν. Την ίδια στιγμή, στην Ουάσιγκτον, Ισραήλ και Λίβανος, υπό αμερικανική πίεση, οδηγούνται σε απευθείας συνομιλίες, επιχειρώντας να εκτονώσουν ένα δεύτερο, εξίσου επικίνδυνο μέτωπο στη Μέση Ανατολή.
Οι δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για πιθανές συνομιλίες με το Ιράν στο Πακιστάν δεν έχουν επιβεβαιωθεί θεσμικά και ερμηνεύονται ως διαπραγματευτική πίεση.
Για το μέτωπο Ισραήλ–Λίβανος: οι αναφορές περί αφοπλισμού της Χεζμπολάχ ως προϋπόθεση ειρήνης, που αξιώνει το Ισραήλ, φαίνονται ότι είναι ρεαλιστικές ως θέση – απαίτηση του Ισραήλ, να επιβάλει την ατζέντα των συνομιλιών λόγω στρατιωτικής υπεροχής, αλλά εξαιρετικά δύσκολες στην εφαρμογή. Πρόκειται μάλλον για περισσότερο διπλωματική διερεύνηση και λιγότερο άμεση προοπτική συμφωνίας.
Οι φραστικές επιθέσεις Τραμπ προς τον Πάπα και την Τζόρτζια Μελόνι εντάσσονται σε πολιτική πίεσης προς ευρωπαϊκούς και θρησκευτικούς θεσμούς, μέσω της απαξίωσης, και προς την ηγεσία της Ε.Ε. αλλά και του επικεφαλής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, επειδή διατυπώνουν αδυναμία να συλλάβουν την πολεμική διπλωματία του Αμερικανού προέδρου, μέσω της επιβολής της στρατιωτικής ισχύος…
Πρωτοβουλίες της Ε.Ε. για τα Στενά
Παράλληλα, η Ευρώπη εξετάζει αποστολή ασφάλειας στα Στενά, μετά το Πόλεμο με πρωτοβουλία του Εμανουέλ Μακρόν και χωρίς συμμετοχή των ΗΠΑ!! Πρόκειται για θετική πολιτική πρωτοβουλία, αλλά περιορισμένης επιχειρησιακής αξιοπιστίας χωρίς την αμερικανική ισχύ.
Οι πληροφορίες από τη Wall Street Journal συγκλίνουν σε ένα υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό σχέδιο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά το πέρας των συγκρούσεων.
Ο Εμανουέλ Μακρόν προωθεί ένα σχήμα χωρίς τα άμεσα εμπλεκόμενα μέρη, ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν, ώστε να διασφαλιστεί ουδετερότητα και αξιοπιστία.
Η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ είναι εξαιρετικά απαιτητική: ναρκοπόλεμος, συνοδείες, επιτήρηση και αποτροπή απαιτούν ισχύ που παραδοσιακά παρέχουν οι ΗΠΑ.
Η επιλογή απουσίας των ΗΠΑ, όπως προωθείται από τον Εμανουέλ Μακρόν, μειώνει την αποτρεπτική αξιοπιστία έναντι του Ιράν.
Συνεπώς, πρόκειται για πρωτοβουλία των Ευρωπαίων, αλλά μερικώς εφαρμόσιμη, που χωρίς αμερικανική στήριξη θα καταστεί επιχειρησιακά εντελώς αναξιόπιστη.
Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Τουρκία
Η απόφαση της Ιταλίας να «παγώσει» τη στρατιωτική συμφωνία με το Ισραήλ αντανακλά αυτή τη ρευστότητα.
Στο ερώτημα, αν η Ελλάδα, μπορούσε να ακολουθήσει το παράδειγμα της Ιταλίας, η απάντηση, είναι μάλλον αρνητική.
Η αμυντική συμφωνία της Ελλάδας με το Ισραήλ έχει στρατηγικό βάθος και επιχειρησιακή αξία, ενώ η τριμερής Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ παραμένει ενεργός πυλώνας αποτροπής και αντιαεροπορικής προστασίας της ανατολικής Μεσογείου συμπεριλαμβανομένων της Κύπρου, της Κρήτης (Σούδα) και Ισραήλ.
Κατά την εκτίμηση της ελληνικής Διπλωματίας, η τριμερής Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ , εστιάζει πρωτίστως στην αναχαίτιση της αναθεωρητικής πίεσης της Τουρκίας σε ΑΟΖ και ενεργειακούς σχεδιασμούς, αλλά και σε ασύμμετρες απειλές που επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα και την περιφερειακή ασφάλεια.
Άλλωστε και οι δηλώσεις του Υπουργού της Τουρκίας Χακάν Φιντάν εντάσσονται σε αυτή τη στρατηγική αμφισβήτησης, της τριμερούς συμμαχίας Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ, που κατά τον επικεφαλής της Τουρκικής διπλωματίας, είναι πηγή αστάθειας , για την Ανατολική Μεσόγειο. Υποστήριξε ότι η τριμερής αυτή συνεργασία «δεν φέρνει περισσότερη εμπιστοσύνη, αλλά περισσότερη δυσπιστία, προβλήματα και πόλεμο». Είναι σαφές ότι η ένταση στη Μέση Ανατολή και στον Περσικό Κόλπο δεν μένει τοπική, επηρεάζει άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο και το ελληνοτουρκικό ισοζύγιο.
Σε ένα περιβάλλον όπου η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν απειλεί να ανατρέψει ισορροπίες ισχύος, η Ελλάδα επενδύει σε αποτροπή και συμμαχίες (ΗΠΑ, ΙΣΡΑΗΛ, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία), ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωπολιτική ρευστότητα για να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο. Σε διμερές ελληνοτουρκικό επίπεδο, η Άγκυρα επιλέγει ελεγχόμενη ένταση: ρητορική όξυνση, πίεση σε ΑΟΖ και γκριζάρισμα κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.
Γεωπολιτικά, η Τουρκία βρίσκεται σήμερα σε σαφή συγκρουσιακή τροχιά με το Ισραήλ, με προσωπικά τεταμένες σχέσεις Ταγίπ Ερντογάν–Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Διατηρεί όμως λειτουργικούς διαύλους με τις ΗΠΑ (ιδίως με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ), ισχυρή σχέση με τη Ρωσία και τον πρόεδρο Βλ. Πούτιν και ανταγωνιστική αλλά όχι εχθρική συνύπαρξη με το Ιράν, υπό το πρίσμα του κουρδικού.
Το Ορμούζ εξελίσσεται σε παγκόσμιο σημείο ανάφλεξης, όπου ενέργεια, γεωπολιτική
