Η δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω, Ζαχαρούλα Γκριέλα, καταγράφει τα προβλήματα που αναδείχθηκαν 5 χρόνια μετά την εφαρμογή του νόμου 4800/2021 και προτείνει λύσεις για την προστασία του παιδιού.
Ο ν. 4800/2021 καθιέρωσε την υποχρεωτική άσκηση της γονικής μέριμνας και της επιμέλειας των τέκνων και από τους δύο γονείς. Πιο συγκεκριμένα το άρθ. 1510 ΑΚ όπως διαμορφώθηκε με τον ανωτέρω νόμο ορίζει ότι η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο, είναι «καθήκον και δικαίωμα των γονέων (γονική μέριμνα) οι οποίοι την ασκούν από κοινού και εξίσου».
«ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΜΕ!»
Η άσκηση της επιμέλειας των τέκνων από κοινού, ιδίως όταν αυτή επιβάλλεται ως υποχρεωτική από τον νόμο, αποτελεί ένα από τα πιο συζητημένα ζητήματα στο σύγχρονο οικογενειακό δίκαιο. Η βασική φιλοσοφία της κοινής επιμέλειας στηρίζεται στην αρχή, ότι και οι δύο γονείς πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή και την ανατροφή του παιδιού, ακόμη και μετά τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης.
Ωστόσο, η υποχρεωτικότητα αυτής της ρύθμισης, δημιουργεί τόσο σημαντικά πλεονεκτήματα όσο και σοβαρά προβλήματα, τα οποία είναι εμφανή 5 χρόνια μετά την εφαρμογή του νόμου.
Από τη μία πλευρά, τα θετικά της κοινής επιμέλειας είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Η διατήρηση ουσιαστικής σχέσης και με τους δύο γονείς ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και συναισθηματικής ισορροπίας. Το παιδί δεν βιώνει την απώλεια του ενός γονέα ως αποτέλεσμα του χωρισμού, ενώ παράλληλα αποφεύγονται φαινόμενα γονεικής αποξένωσης, η οποία έχει αποδειχθεί ότι έχει ασύλληπτες συνέπειες για την ψυχολογία αλλά και την προσωπικότητα που αναπτύσσει το παιδί. Επιπλέον, η κοινή επιμέλεια προάγει την ισότητα των φύλων, καθώς αναγνωρίζει στην πράξη τον εξίσου σημαντικό ρόλο και των δύο γονέων στην ανατροφή. Σε κοινωνικό επίπεδο, συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας πιο σύγχρονης αντίληψης για την οικογένεια, όπου η γονεϊκότητα δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με τη συμβίωση.
Ωστόσο, η υποχρεωτική εφαρμογή της κοινής επιμέλειας, δεν είναι χωρίς προβλήματα. Ένα βασικό μειονέκτημα είναι ότι προϋποθέτει, κατ’ελάχιστον, την συναντίληψη των δύο γονέων για την διαπαιδαγώγηση του τέκνου τους και επιπλέον, γονείς, οι οποίοι παραμερίζουν τα προσωπικά τους προβλήματα και τις διαφωνίες τους και εστιάζουν σε αυτό που τους ενώνει, δηλαδή το παιδί τους, ώστε να βρίσκουν πάντα τις λύσεις με γνώμονα το καλύτερο συμφέρον του παιδιού, σε ένα επίπεδο συνεργασίας και επικοινωνίας μεταξύ τους. Όταν οι γονείς αδυνατούν να συνεννοηθούν, το παιδί εκτίθεται σε συνεχείς εντάσεις, στις οποίες αυτό είναι το «τρόπαιο», γεγονός που μόνο αρνητικά επηρεάζει την ψυχική του υγεία. Επιπλέον, η έλλειψη συνεργασίας των γονέων, δημιουργεί προβλήματα αναποτελεσματικότητας της άσκησης της επιμέλειας, με την έννοια ότι, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι είναι «τρόπαιο» και έτσι, είτε μαθαίνει να χειρίζεται τους δύο γονείς ώστε να επιβιώνει μέσα στο τοξικό κλίμα που αναπτύσσεται στη σχέση γονέων-τέκνου, είτε τους απαξιώνει, με αποτέλεσμα, κανείς από τους δύο να μην μπορεί να το επηρεάσει θετικά και να ασκήσει αποτελεσματικά την επιμέλεια.
Δυστυχώς, η πραγματικότητα έχει δείξει, ότι κανένα διαζύγιο δεν είναι «βελούδινο», άλλο είναι λιγότερο και άλλο περισσότερο συγκρουσιακό. Αποτέλεσμα είναι, όπως προκύπτει από πρόσφατα στατιστικά που ανακοινώθηκαν στο τελευταίο Συνέδριο της Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου, να έχουν τριπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια τα περιστατικά παιδιών που παραπέμπονται στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, για να εξεταστούν και να παρακολουθηθούν από παιδοψυχίατρο. Και όχι μόνο, επειδή το έχουν ανάγκη, αλλά επειδή δεν συμφωνούν οι γονείς, εάν το παιδί τους χρειάζεται παρακολούθηση από παιδοψυχίατρο/παιδοψυχολόγο ή δεν μπορούν να συμφωνήσουν ποιος θα είναι αυτός. Αντίστοιχα, ίσως και μεγαλύτερα, είναι τα ποσοστά των παιδιών που παρακολουθούνται ιδιωτικά, επειδή συμφωνούν μεν οι γονείς να παρακολουθήσουν τα παιδιά τους παιδοψυχολόγο, ο λόγος όμως είναι ότι οι ίδιοι δεν μπορούν να διαχειριστούν τη μεταξύ τους εμφυλοπολεμική σχέση και τον τρόπο που αυτή αντανακλά στο παιδί τους και το μετατρέπει σε υπερκινητικό, σε παιδί με διαταραχές πανικού ή σε ένα παιδί βίαιο και επιθετικό.
Ένα ακόμη ζήτημα, αφορά πρακτικές δυσκολίες, οι οποίες αναφύονται ιδίως στις περιπτώσεις εναλλασσόμενης κατοικίας -είτε εκούσια από τους γονείς είτε κατόπιν δικαστικής απόφασης- οπότε η συνεχής μετακίνηση του παιδιού και η συνεχής αλλαγή περιβάλλοντος, προκαλεί στο παιδί αστάθεια, ανασφάλεια και κόπωση, αδυναμία συγκέντρωσης και οργάνωσης της καθημερινότητάς του, ιδιαίτερα όταν οι γονείς διαμένουν σε διαφορετικές περιοχές. Όλα αυτά αντανακλούν στις σχέσεις του παιδιού, στις επιδόσεις του και στην εν γένει προσωπικότητα που διαμορφώνει. Είναι δε σημαντικό να τονίσουμε εδώ, ότι το παιδί, δεν έχει ανάγκη υλικά αγαθά και μάλιστα εις διπλούν. Δεν χρειάζεται δύο διαφορετικά δωμάτια, δύο διαφορετικές ντουλάπες ρούχα κλπ για να αναπτύσσεται σωστά, αλλά αγάπη, ασφάλεια και σταθερό περιβάλλον.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας και εν γένει, κακοποιητικής συμπεριφοράς, η υποχρεωτική κοινή επιμέλεια μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια, εάν δεν προβλέπονται, στη δικαστική απόφαση που θα αποφανθεί επί του θέματος της επιμέλειας και της επικοινωνίας με το τέκνο, επαρκείς δικλείδες προστασίας για το παιδί και γενικά για την οικογένεια, καθώς ο νομοθέτης προβλέπει την αφαίρεση της γονικής μέριμνας από τον κακοποιητή γονέα, αφότου η απόφαση με την οποία καταδικάζεται κάποιος για ενδοοικογενειακή βία, γίνει αμετάκλητη.
Συνοψίζοντας, η κοινή επιμέλεια των τέκνων ως υποχρεωτικός κανόνας αποτελεί μια ρύθμιση με σημαντικά οφέλη, αλλά και ουσιαστικές αδυναμίες. Αν και προάγει τη συμμετοχή και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται αποκλειστικά από τη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ τους.
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ FACEBOOK
Για τον λόγο αυτό, αν και ο νόμος κινείται προς την σωστή κατεύθυνση για την καλλιέργεια τήρησης κανόνων ευθύνης εκάστου γονέα απέναντι στο τέκνο του, καθώς και για την ενίσχυση της επικοινωνίας του τέκνου με τον γονέα που δεν διαμένει μαζί του, η εφαρμογή του θα πρέπει να συνοδεύεται από ευελιξία και εξατομικευμένη κρίση, ώστε να διασφαλίζεται πάντοτε το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Στο πλαίσιο αυτό, είναι χρήσιμη φρονώ, η ανάθεση των υποθέσεων οικογενειακού δικαίου σε ειδικούς Οικογενειακούς δικαστές, οι οποίοι, με την κατάλληλη εξειδίκευση και με τη συνδρομή ειδικών (ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών) – όταν κρίνουν αναγκαίο – θα μπορούν με αποτελεσματικότητα να οδηγούνται σε πλήρη δικανική πεποίθηση για την καταλληλότητα του αιτούντος γονέα, να ασκεί την επιμέλεια του τέκνου του.
Δικηγόρος Παρ’Αρείω Πάγω
