Η Πρόεδρος της «Αστερόδεια ΑΜΚΕ» μιλά στο JennyGr για την έμφυλη βία, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση και την ανάγκη να αλλάξει η κουλτούρα της κοινωνίας
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας (8 Μαρτίου) δεν είναι μόνο μια επέτειος τιμής, αλλά μια υπενθύμιση των ανοιχτών μετώπων που καλείται να αντιμετωπίσει η σύγχρονη κοινωνία. Σε μια εποχή όπου η έμφυλη βία σοκάρει καθημερινά και ο κοινωνικός σεξισμός παραμένει βαθιά ριζωμένος, η ανάγκη για ουσιαστική προστασία και ενδυνάμωση γίνεται επιτακτική.
Η Ζαχαρούλα Γκριέλα, δικηγόρος και Πρόεδρος της «Αστερόδεια ΑΜΚΕ», πήρε την απόφαση να μετατρέψει την πολυετή εθελοντική της δράση σε ένα οργανωμένο δίχτυ ασφαλείας για τη γυναίκα και τη μητέρα. Μέσα από τη δωρεάν νομική συμβουλευτική και την ψυχολογική στήριξη, η Αστερόδεια στέκεται δίπλα σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας και μονογονεϊκές οικογένειες, προσφέροντας τα εργαλεία για τη μετάβαση από τον φόβο στην αυτοπεποίθηση.
Μιλώντας στο JennyGr, η κα Γκριέλα μιλάει για το κενό που αφήνει η πολιτεία, τη σημασία του όρου γυναικοκτονία και το δικαίωμα κάθε γυναίκας στην αυτοδιάθεση και τη νέα αρχή.
Αστερόδεια ΑΜΚΕ
Η Ζαχαρούλα Γκριέλα, Πρόεδρος της Αστερόδεια ΑΜΚΕ στο JennyGr
Η Αστερόδεια εστιάζει στη γυναίκα και τη μητρότητα. Ποια ανάγκη είδατε στην ελληνική κοινωνία που σας έκανε να πείτε «πρέπει να ιδρύσω αυτόν τον οργανισμό τώρα»;
Ασχολούμαι εθελοντικά, όλη σχεδόν την ενήλικη ζωή μου, με τη στήριξη της γυναίκας και της οικογένειας, προσφέροντας νομική συμβουλευτική δωρεάν σε μονογονεικές οικογένειες, θύματα ενδοοικογενειακής βίας κλπ. Η έξαρση της βίας κατά των γυναικών στη σύγχρονη εποχή που η γυναίκα έχει αποδείξει πια, ότι μπορεί να ανταποκριθεί με επιτυχία στους πολλαπλούς ρόλους που έχει αναλάβει, η ανάγκη να αλλάξει η κουλτούρα της κοινωνίας που διατηρεί τα πατριαρχικά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις, αλλά και η διαπίστωση ταυτόχρονα της αδυναμίας του κράτους να πάρει αποφασιστικά μέτρα στήριξης της οικογένειας, με οδήγησε στην απόφαση να ιδρύσω την «Αστερόδεια ΑΜΚΕ».
Γιατί επιλέχθηκε το όνομα “Αστερόδεια”; Τι συμβολίζει για εσάς και τις γυναίκες που προστατεύετε;
Το όνομα «Αστερόδεια» ανήκει σε μούσα του Καυκάσου. Η Αστερόδεια συμβολίζει την ασφάλεια, την ελπίδα και τη δύναμη της επανεκκίνησης. Για κάθε γυναίκα που απευθύνεται σε εμάς, αποτελεί έναν χώρο προστασίας και αποδοχής, όπου μπορεί να νιώσει ότι ακούγεται, ότι υποστηρίζεται και ότι δεν είναι μόνη.
Συμβολίζει τη μετάβαση από τον φόβο στην αυτοπεποίθηση, καθώς ενδυναμώνει τη γυναίκα να αναγνωρίσει την αξία της, να διεκδικήσει τα δικαιώματά της και να χτίσει ένα ασφαλές μέλλον για την ίδια και την οικογένειά της.
Η Αστερόδεια δεν είναι απλώς ένας οργανισμός· είναι μια υπόσχεση στήριξης, σεβασμού και νέας αρχής.
Προσφέρετε νομική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία δωρεάν. Πόσο κρίσιμο είναι για μια γυναίκα-θύμα ενδοοικογενειακής βίας να ξέρει ότι έχει έναν σύμμαχο χωρίς το άγχος του κόστους; Ποιο είναι το πρώτο βήμα που κάνει μια γυναίκα όταν απευθύνεται σε εσάς;
Εννοείται είναι καθοριστικής σημασίας, μέσα από όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει μια γυναίκα-θύμα ενδοοικογενειακής βίας, να της δίνεται ένα χέρι βοηθείας. Πολλές γυναίκες που βιώνουν βία βρίσκονται σε οικονομική εξάρτηση από τον κακοποιητή τους. Χωρίς δωρεάν νομική στήριξη, η προσφυγή στη δικαιοσύνη μπορεί να μοιάζει αδύνατη. Η σωστή νομική καθοδήγηση μπορεί να οδηγήσει άμεσα σε μέτρα προστασίας (π.χ. περιοριστικά μέτρα, ασφαλιστικά μέτρα, επιμέλεια παιδιών), που συχνά είναι κρίσιμα για την ασφάλεια της ίδιας και των παιδιών της. Επίσης, οι περισσότερες γυναίκες, ζουν στο φόβο και δεν γνωρίζουν καν τα δικαιώματά τους. Η δωρεάν νομική συμβουλευτική τις βοηθά να κατανοήσουν τις επιλογές τους και να πάρουν αποφάσεις με γνώση και σιγουριά, χωρίς το άγχος της οικονομικής επιβάρυνσης, τουλάχιστον για να κάνουν τα πρώτα βήματα. Εξάλλου, η νομική υποστήριξη δεν είναι μόνο διαδικαστικό ζήτημα — είναι και πράξη ενδυνάμωσης. Δίνει στη γυναίκα φωνή, έλεγχο και την αίσθηση ότι το κράτος και η κοινωνία στέκονται δίπλα της.
Έμφυλη βία και η κοινωνική σημασία του όρου «Γυναικοκτονία»
Βλέπουμε μια τρομακτική έξαρση των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, που συχνά φτάνουν στα πρωτοσέλιδα με τον πιο τραγικό τρόπο. Από την εμπειρία σας στην Αστερόδεια, πού εντοπίζετε το μεγαλύτερο κενό; Είναι η έλλειψη δομών, η καθυστέρηση της δικαιοσύνης ή ένας βαθιά ριζωμένος κοινωνικός σεξισμός που εμποδίζει τη γυναίκα να φύγει εγκαίρως;
Η έξαρση της βίας κατά των γυναικών που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια, δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Ο βαθιά ριζωμένος κοινωνικός σεξισμός αποτελεί τη βάση του προβλήματος, που πρέπει να αλλάξει. Η κουλτούρα διαπαιδαγώγησης των παιδιών μας είναι αυτή που πρέπει να αλλάξει, οι αντιλήψεις που θέλουν τη γυναίκα υποδεέστερη, που κανονικοποιούν τον έλεγχο και τη ζήλεια, που μεταθέτουν την ευθύνη στο θύμα.
Όταν η γυναίκα φτάσει να αναγνωρίσει ότι αυτό που βιώνει είναι βία, χρειάζεται ένα οργανωμένο σχέδιο απόδρασης. Ωστόσο, όταν οι θεσμοί καθυστερούν και η δικαιοσύνη δεν λειτουργεί άμεσα και αποτελεσματικά, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι μήνυμα ανοχής. Και όταν οι δομές στήριξης δεν επαρκούν, η γυναίκα μένει εγκλωβισμένη σε έναν κύκλο φόβου και εξάρτησης.
Δεν πρόκειται λοιπόν για «ή το ένα ή το άλλο».
Ο κοινωνικός σεξισμός γεννά τη βία.
Οι θεσμικές αδυναμίες την επιτρέπουν.
Ως δικηγόρος, πώς απαντάτε στο επιχείρημα ότι ο όρος “Γυναικοκτονία” δεν χρειάζεται νομικά αφού καλύπτεται από την “Ανθρωποκτονία”; Γιατί η κοινωνία και ο νόμος έχουν ανάγκη να κατονομάσουν το έγκλημα με το όνομά του;
Πράγματι, η «γυναικοκτονία» με τη νομική έννοια, δεν θεωρώ ότι θα προσέδιδε κάτι περισσότερο αν προβλεπόταν από τον Π.Κ ως ιδιώνυμο έγκλημα. Με την έννοια ότι, δεν θα μπορούσε να επιφέρει μεγαλύτερη ποινή από την ανθρωποκτονία, που επισύρει την εσχάτη των ποινών, δηλαδή την ισόβια κάθειρξη. Πλην, όμως, φρονώ, ότι είναι απολύτως αναγκαία η χρήση του όρου από κοινωνιολογικής απόψεως και πρέπει να χρησιμοποιείται, διότι δίνει το στίγμα της αιτίας της δολοφονίας, στέλνει ένα ισχυρό κοινωνικό μήνυμα ότι η βία κατά των γυναικών δεν είναι απλώς «έγκλημα ανθρωποκτονίας», αλλά ειδική μορφή έμφυλης βίας με κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και η χρήση του όρου, μπορεί να βελτιώσει την κατανόηση της έκτασης και των μοτίβων αυτού του φαινομένου, γεγονός κρίσιμο για πολιτικές πρόληψης και προγράμματα προστασίας.
Τα δικαιώματα των γυναικών στο σώμα τους και οι «ξεχασμένες» μητέρες
Πρόσφατα μας σόκαραν αναφορές για νοσοκομεία στην Ελλάδα που αρνούνται την άμβλωση. Πώς σχολιάζετε αυτή την οπισθοδρόμηση στα δικαιώματα της γυναίκας; Είναι η “άρνηση συνείδησης” των γιατρών πάνω από το δικαίωμα της γυναίκας στο σώμα της;
Το θέμα των αμβλώσεων έχει λυθεί νομοθετικά εδώ και πολλά χρόνια. Ανεξάρτητα από τις ατομικές πεποιθήσεις κάθε ανθρώπου και τις επιλογές καθενός για τη ζωή του, η γυναίκα έχει δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς της, στο οποίο περιλαμβάνεται και το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματος και στην πρόσβαση σε ασφαλή, νόμιμη άμβλωση. Το δικαίωμα αυτό είναι κατοχυρωμένο από το Σύνταγμα και από τη Διεθνή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η «άρνηση συνείδησης» επιτρέπει σε γιατρούς ή προσωπικό υγείας να μην εκτελέσουν ιατρικές πράξεις που αντιβαίνουν στις προσωπικές τους ηθικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις, όμως με περιορισμούς. Δεν σημαίνει δηλαδή, ότι μπορούν να εμποδίσουν την πρόσβαση σε νόμιμη ιατρική υπηρεσία.
Η Αστερόδεια μελετά και το δημογραφικό πρόβλημα. Πώς μπορεί μια σύγχρονη γυναίκα να στηριχθεί στη μητρότητα, όταν το σύστημα συχνά την αφήνει να ισορροπεί μόνη της ανάμεσα σε καριέρα και οικογένεια;
Η αλήθεια είναι ότι το στοίχημα για την επίλυση του δημογραφικού, το έχουμε χάσει. Από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, μειώνονται συνεχώς οι γεννήσεις. Το πρόβλημα είναι πολυεπίπεδο και δεν είναι μόνο θέμα οικονομικό. Η απόφαση να φέρει κανείς παιδί στον κόσμο, επηρεάζεται από την ασφάλεια στη ζωή και την εργασία, από την ύπαρξη δομών στήριξης για οικογένεια και παιδιά, από κοινωνικές αντιλήψεις και από τις πολιτικές ισότητας των φύλων. Για να αλλάξει η τάση, χρειάζεται ολοκληρωμένη στήριξη — οικονομική, κοινωνική και θεσμική — και ένα περιβάλλον που ενθαρρύνει τη γονεϊκότητα χωρίς να την καθιστά βάρος. Τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί αρκετά μέτρα για τη στήριξη της μητρότητας, με σκοπό να μπορεί η γυναίκα να συνδυάσει την καριέρα με την οικογένεια, όπως πχ η επέκταση του ωραρίου των ολοήμερων σχολείων, οι νταντάδες της γειτονιάς, η δημιουργία παιδικών σταθμών σε μεγάλες επιχειρήσεις, η επέκταση του επιδόματος μητρότητας σε αυτοαπασχολούμενες και ελεύθερους επαγγελματίες, η 9μηνη άδεια μητρότητας κλπ. Αυτά τα μέτρα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν είναι αρκετά και σίγουρα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια.
Τι συμβαίνει και με τη γυναίκα που επιλέγει να μείνει στο σπίτι για να μεγαλώσει τα παιδιά της; Με έναν ενδεχόμενο χωρισμό, βρίσκεται χωρίς εισόδημα και χωρίς συνταξιοδοτική προοπτική. Πώς μπορεί μια γυναίκα σήμερα να εξασφαλίσει το μέλλον της νομικά και πώς την “ξεχνά” η πολιτεία σε αυτόν τον ρόλο;
Θα κρατήσω το τελευταίο από την ερώτησή σας: «Η πολιτεία ξεχνά».
Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, που δείχνει πώς οι επιλογές που σχετίζονται με την οικογένεια, μπορούν να εκθέσουν τις γυναίκες σε οικονομική επισφάλεια. Η γυναίκα που αφιερώνεται στην οικογένεια και μένει σπίτι, χωρίς εργασία και ένσημα, αντιμετωπίζει υψηλό ρίσκο φτώχειας σε περίπτωση διαζυγίου ή απώλειας του συντρόφου. Η πολιτεία προσφέρει πολύ περιορισμένα μέσα στήριξης. Ο νόμος προβλέπει σε περίπτωση διαζυγίου τη δυνατότητα να διεκδικήσει διατροφή για τον εαυτό της, υπό προυποθέσεις. Δεν δικαιούται όμως σύνταξης και είναι δύσκολο να μπει ξαφνικά στην αγορά εργασίας, ενώ δεν δικαιούται και κοινωνικής ασφάλισης ως μακροχρόνια άνεργη, εάν δεν συμπληρώνει συγκεκριμένο αριθμό ενσήμων. Το ζήτημα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για νομοθεσία που ενισχύει τις γυναίκες αυτές και που, εκτός από το δικαίωμα διατροφής, θα διασφαλίζει την οικονομική της προστασία, την κοινωνική της ασφάλιση, τη σύνταξη και τη στήριξη μέσω κοινωνικών δομών και προγραμμάτων επανένταξης στην εργασία.
Θα σας θυμίσω ότι πολλά χρόνια πριν, με πρωτοβουλία μάλιστα της κ. Μαρίκας Μητσοτάκη, άρχισε να χορηγείται το επίδομα της πολύτεκνης μητέρας, ανά τέκνο και όταν τα παιδιά ενηλικιώνονταν, χορηγείτο στη μητέρα η «ισόβια σύνταξη». Δυστυχώς, καταργήθηκε, ήταν όμως αυτό μια αναγνώριση για τη σπουδαιότητα του ρόλου της μητέρας και την προσφορά της γυναίκας που αφιερώνεται στην οικογένεια και στην ανατροφή των παιδιών της.
8 Μαρτίου: Μια υπόσχεση στήριξης που ξεκινά από εσένα
Στηρίζεστε στον εθελοντισμό. Τι είδους βοήθεια χρειάζεστε περισσότερο αυτή τη στιγμή; Μπορεί μια αναγνώστριά μας να προσφέρει ακόμη και αν δεν είναι ειδικός (δικηγόρος ή ψυχολόγος);
Η Αστερόδεια βασίζεται στον εθελοντισμό, και κάθε βοήθεια είναι κρίσιμη — ακόμα κι αν δεν είσαι δικηγόρος ή ψυχολόγος. Οι εθελοντές μπορούν να υποστηρίξουν την οργάνωση με διοικητική βοήθεια, συνοδεία γυναικών σε υπηρεσίες, διαχείριση επικοινωνίας και κοινωνικών δικτύων, συλλογή δωρεών και πρακτική βοήθεια στην καθημερινότητα των γυναικών. Κάθε ρόλος είναι σημαντικός, και όλοι μαζί δημιουργούμε ένα ασφαλές δίκτυο στήριξης για κάθε γυναίκα.
ΠΗΓΗ
